Việc công nhận và truy tặng danh hiệu Liệt sĩ là một trong những chính sách ưu đãi cao quý nhất của Đảng và Nhà nước nhằm tri ân những người đã hy sinh vì sự nghiệp cách mạng, bảo vệ Tổ quốc. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều gia đình và cơ quan vẫn còn lúng túng về các điều kiện khắt khe cũng như quy trình thủ tục hành chính phức tạp. Bài viết dưới đây sẽ phân tích sâu và hướng dẫn chi tiết dựa trên các quy định pháp luật mới nhất tính đến thời điểm tháng 09/2019.

1. Điều kiện và tiêu chuẩn để được công nhận danh hiệu Liệt sĩ

Không phải mọi trường hợp hy sinh trong khi làm nhiệm vụ đều được công nhận là Liệt sĩ. Theo quy định tại Điều 11 Pháp lệnh ưu đãi người có công với cách mạng sửa đổi 2012, danh hiệu này chỉ được xét tặng hoặc truy tặng cho những người hy sinh thuộc các trường hợp đặc thù sau:

• Chiến đấu hoặc trực tiếp phục vụ chiến đấu: Đây là trường hợp phổ biến nhất, bao gồm cả việc bảo vệ an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội.
• Trực tiếp đấu tranh chính trị, binh vận: Các hoạt động có tổ chức chống lại kẻ địch.
• Hoạt động cách mạng bị địch bắt, tra tấn: Người hy sinh trong tù nhưng vẫn giữ vững khí tiết, không khuất phục hoặc hy sinh khi vượt ngục.
• Làm nghĩa vụ quốc tế: Hy sinh khi thực hiện nhiệm vụ tại nước bạn theo sự phân công của Nhà nước.
• Đấu tranh chống tội phạm: Những tấm gương dũng cảm hy sinh khi trấn áp tội phạm nguy hiểm.
• Dũng cảm cứu người, cứu tài sản: Thực hiện các công việc cấp bách, nguy hiểm phục vụ quốc phòng, an ninh hoặc cứu người, tài sản của Nhà nước và nhân dân.
• Nhiệm vụ nguy hiểm khác: Trực tiếp làm nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ; huấn luyện chiến đấu hoặc diễn tập có tính chất nguy hiểm.

Đặc biệt, trường hợp thương binh chết do vết thương tái phát cũng có thể được xem xét công nhận là liệt sĩ nếu đáp ứng các điều kiện về tỷ lệ thương tật quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều 19 của Pháp lệnh này.

2. Quy trình 6 bước thực hiện thủ tục xác nhận Liệt sĩ

Căn cứ vào Điều 5 Thông tư 05/2013/TT-BLĐTBXH, quy trình xác nhận liệt sĩ được thực hiện qua các bước chặt chẽ sau:

Bước 1: Xác lập hồ sơ ban đầu
Cơ quan, tổ chức trực tiếp quản lý người hy sinh có trách nhiệm hoàn thiện giấy tờ gửi cơ quan có thẩm quyền cấp giấy báo tử. Trường hợp mất tin, mất tích thì thân nhân hoặc người thờ cúng làm đơn đề nghị (Mẫu LS3).

Bước 2: Kiểm tra và cấp giấy báo tử
Trong vòng 15 ngày làm việc, cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, xác minh và cấp giấy báo tử, sau đó chuyển hồ sơ đến UBND cấp tỉnh hoặc Bộ, ngành liên quan.

Bước 3: Đề nghị thẩm định cấp Trung ương
UBND cấp tỉnh hoặc Bộ, ngành trong 10 ngày làm việc phải kiểm tra hồ sơ và có văn bản đề nghị gửi Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

Bước 4: Thẩm định và trình Thủ tướng Chính phủ
Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội có 15 ngày làm việc để thẩm định hồ sơ, lập tờ trình trình Thủ tướng Chính phủ cấp Bằng "Tổ quốc ghi công".

Bước 5: Chuyển giao Bằng "Tổ quốc ghi công"
Sau khi có Bằng, trong 10 ngày làm việc, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội chuyển Bằng về cơ quan đề nghị để trả về đơn vị cấp giấy báo tử.

Bước 6: Tổ chức lễ truy điệu và bàn giao hồ sơ
Đơn vị cấp giấy báo tử phối hợp với UBND cấp xã tổ chức lễ truy điệu, trao Bằng cho thân nhân và bàn giao hồ sơ về Sở Lao động - Thương binh và Xã hội để thực hiện chế độ.

3. Hồ sơ hưởng chế độ đối với thân nhân Liệt sĩ

Sau khi đã được công nhận là liệt sĩ, thân nhân cần chuẩn bị hồ sơ để hưởng các chế độ ưu đãi theo Điều 6 Thông tư 05/2013/TT-BLĐTBXH, bao gồm:

1. Giấy báo tử của liệt sĩ.
2. Bản sao Bằng "Tổ quốc ghi công" có chứng thực.
3. Bản khai tình hình thân nhân liệt sĩ (Mẫu LS4).
4. Biên bản ủy quyền (nếu có nhiều thân nhân cùng hàng thừa kế).
5. Các giấy tờ chứng minh quan hệ (Giấy khai sinh, sổ hộ khẩu...).

Thủ tục giải quyết chế độ được thực hiện tại UBND cấp xã nơi thân nhân cư trú. Trong trường hợp thân nhân là con đang đi học từ đủ 18 tuổi trở lên, cần bổ sung giấy xác nhận của cơ sở giáo dục để được hưởng trợ cấp theo quy định tại Điều 7 Thông tư 05/2013/TT-BLĐTBXH.

Hy vọng những hướng dẫn trên sẽ giúp quý độc giả nắm rõ hơn về quy trình tôn vinh những người anh hùng đã ngã xuống vì độc lập tự do của dân tộc. Mọi vướng mắc trong quá trình thực hiện, người dân nên liên hệ trực tiếp với Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội cấp huyện để được hướng dẫn cụ thể nhất.