Chính phủ vừa ban hành cơ chế đặc thù tháo gỡ vướng mắc giải phóng mặt bằng cho dự án điện hạt nhân Ninh Thuận, mở ra cơ hội bảo đảm sinh kế và an cư cho người dân canh tác ổn định trên đất có nguồn gốc lấn, chiếm.

Bước đột phá tháo gỡ nút thắt bồi thường tại dự án điện hạt nhân

Công tác thu hồi đất và giải phóng mặt bằng cho các đại dự án năng lượng trọng điểm quốc gia, đặc biệt là các dự án nhà máy điện hạt nhân, luôn đối mặt với nhiều rào cản pháp lý phức tạp do lịch sử quản lý đất đai kéo dài. Một trong những khó khăn lớn nhất là việc xử lý các trường hợp người dân canh tác nông nghiệp, làm nhà ở trên đất có nguồn gốc tự khai hoang, lấn chiếm qua nhiều thế hệ mà không có đủ giấy tờ hợp lệ.

Theo nguyên tắc chung của Luật Đất đai 2024, đất lấn, chiếm không đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất sẽ không thuộc diện được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi. Tuy nhiên, nhằm đảm bảo công bằng xã hội, ổn định an sinh và tháo gỡ dứt điểm điểm nghẽn mặt bằng, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 66.26/2026/NQ-CP quy định chính sách hỗ trợ sinh kế, ổn định đời sống và tái định cư cho các đối tượng đặc thù này.

Cơ chế này được xây dựng trên nền tảng của Nghị quyết 206/2025/QH15 của Quốc hội về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định pháp luật. Theo đó, tổng cộng 98 trường hợp hộ gia đình, cá nhân với diện tích 33,62 ha tại vùng dự án điện hạt nhân Ninh Thuận (khu vực xã Phước Dinh, huyện Thuận Nam trước đây thuộc phạm vi thu hồi) đã được đưa vào diện thụ hưởng chính sách với hai nhóm phân loại rõ rệt theo mốc thời gian.

Đất lấn chiếm trước ngày 01/7/2014: Hỗ trợ 100% mức bồi thường và trợ cấp sinh kế gấp 1,5 lần

Tại Điều 2 Nghị quyết 66.26/2026/NQ-CP, nhóm đối tượng thứ nhất bao gồm 65 trường hợp sử dụng đất nông nghiệp ổn định có nguồn gốc lấn, chiếm trước ngày 01/7/2014 (quy định cụ thể tại Phụ lục I ban hành kèm theo Nghị quyết), với tổng diện tích 22,62 ha. Mặc dù không đủ điều kiện được bồi thường theo quy định đất đai thông thường, nhóm này được hưởng gói hỗ trợ vô cùng vượt trội:

• Hỗ trợ về đất: Được hỗ trợ bằng tiền tương đương 100% mức tiền bồi thường của loại đất nông nghiệp bị thu hồi. Diện tích được hỗ trợ không vượt quá hạn mức giao đất nông nghiệp tại địa phương.
• Hỗ trợ tài sản trên đất: Tài sản gắn liền với đất hợp pháp phát sinh từ quá trình canh tác cũng được hỗ trợ bằng toàn bộ giá trị bồi thường tài sản tương ứng.
• Hỗ trợ bảo đảm sinh kế và ổn định đời sống: Người dân được nhận khoản hỗ trợ bằng tiền tính theo công thức: Giá của loại đất nông nghiệp thu hồi trong Bảng giá đất tại thời điểm phê duyệt phương án nhân với hệ số 1,5 lần, áp dụng cho phần diện tích không vượt quá hạn mức giao đất.

Đất lấn chiếm từ ngày 01/7/2014: Nhận hỗ trợ 80% giá trị bồi thường

Nhóm đối tượng thứ hai gồm 33 trường hợp với tổng diện tích khoảng 11 ha, sử dụng đất nông nghiệp có nguồn gốc lấn, chiếm trong giai đoạn từ ngày 01/7/2014 đến trước ngày Nghị quyết 174/2024/QH15 của Quốc hội có hiệu lực thi hành.

Quy định tại Điều 3 nêu rõ, nhóm này được hỗ trợ bằng tiền đối với đất và tài sản gắn liền với đất bằng 80% mức tiền bồi thường tương ứng. Bên cạnh đó, khoản tiền hỗ trợ bảo đảm sinh kế, ổn định đời sống được tính bằng 1,0 lần giá loại đất nông nghiệp trong Bảng giá đất tại thời điểm phê duyệt phương án, áp dụng trong hạn mức giao đất.

Quy định này thể hiện sự thấu tình đạt lý của Nhà nước: một mặt vẫn duy trì kỷ cương quản lý nhà nước về đất đai sau mốc 01/7/2014, mặt khác ghi nhận công sức khai khẩn, giữ gìn nguồn sinh kế chính của người nông dân vùng duyên hải nhiều năm qua.

Chính sách cấp đất tái định cư và phương án điều chỉnh hồi tố

Không chỉ giải quyết bài toán sinh kế nông nghiệp, Nghị quyết 66.26/2026/NQ-CP còn mở lối an cư vững chắc cho những hộ có nhà ở trên phần đất bị giải tỏa:

• Trường hợp người dân có nhà ở gắn liền với đất thu hồi, buộc phải di chuyển chỗ ở và không còn bất kỳ chỗ ở nào khác trên cùng địa bàn cấp xã thì sẽ được bố trí giao đất tái định cư.
• Khi được bố trí suất tái định cư tối thiểu, người dân chỉ phải nộp 50% giá trị của suất tái định cư tối thiểu đó.
• Trường hợp diện tích đất tái định cư thực tế được giao lớn hơn suất tối thiểu, người dân tiếp tục nộp 50% cho phần diện tích suất tối thiểu và nộp đủ 100% giá trị đối với phần diện tích tăng thêm vượt suất tối thiểu.

Đặc biệt, để đảm bảo tính công bằng xuyên suốt toàn dự án, đối với các trường hợp đã được cấp thẩm quyền phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trước ngày 05/9/2026, cơ quan chức năng sẽ thực hiện điều chỉnh, bổ sung theo chính sách mới. Số tiền người dân đã nhận trước đây sẽ được đối trừ trực tiếp vào tổng giá trị được hưởng theo phương án điều chỉnh mới.

Chính sách đặc thù theo Nghị quyết 66.26/2026/NQ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 05/9/2026 và sẽ tiếp tục áp dụng cho đến khi Nghị quyết 206/2025/QH15 hết hiệu lực. Đây là cơ sở pháp lý vững chắc giúp địa phương nhanh chóng hoàn thiện công tác giải phóng mặt bằng, tạo sự đồng thuận cao trong nhân dân để triển khai dự án năng lượng trọng điểm.