Trong bối cảnh quan hệ lao động ngày càng phức tạp, việc đảm bảo quyền lợi cho người lao động tại các đơn vị chưa có tổ chức đại diện tại chỗ là một thách thức lớn. Tuy nhiên, theo quy định của pháp luật hiện hành, đặc biệt là các hướng dẫn từ Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam vào đầu năm 2021, nguồn kinh phí công đoàn 2% vẫn phải được thực hiện nghiêm túc nhằm chăm lo trực tiếp cho người lao động.

Kinh phí công đoàn khi chưa có tổ chức cơ sở: Thu để làm gì?

Theo quy định tại Điều 26 Luật Công đoàn 2012 và Nghị định 191/2013/NĐ-CP, các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp không phân biệt đã có hay chưa có công đoàn cơ sở (CĐCS) đều có trách nhiệm đóng kinh phí công đoàn bằng 2% quỹ tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động.

Nhiều doanh nghiệp đặt câu hỏi: "Nếu chưa có công đoàn, số tiền này sẽ đi đâu?". Câu trả lời nằm ở vai trò của Công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở. Tại những đơn vị này, Công đoàn cấp trên sẽ thực hiện phân cấp thu và quản lý nguồn kinh phí này. Mục đích cốt lõi không phải để "tích trữ" mà là để thực hiện các nhiệm vụ quan trọng được quy định tại Quyết định 1908/QĐ-TLĐ năm 2016:

"Chi cho hoạt động tuyên truyền, phát triển đoàn viên, thành lập công đoàn cơ sở, ký thỏa ước lao động tập thể, bảo vệ, chăm lo cho người lao động tại các đơn vị chưa thành lập CĐCS."

Thực trạng chậm chi và yêu cầu chấn chỉnh từ Tổng Liên đoàn

Dù quy định đã rõ ràng, thực tế triển khai cho thấy việc chi kinh phí công đoàn cho người lao động tại các doanh nghiệp chưa có CĐCS vẫn còn nhiều bất cập. Tình trạng số dư kinh phí lớn tại công đoàn cấp trên trong khi người lao động tại cơ sở chưa nhận được sự hỗ trợ kịp thời là vấn đề nhức nhối được ghi nhận trong các báo cáo quý I năm 2021.

Để khắc phục tình trạng này, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã có những chỉ đạo quyết liệt yêu cầu các cấp công đoàn:

• Rà soát tổng thể: Kiểm tra lại toàn bộ số kinh phí đã thu, số đã chi và số dư còn lại tại các đơn vị chưa có CĐCS.
• Khảo sát nhu cầu thực tế: Không ngồi chờ doanh nghiệp đề xuất, công đoàn cấp trên phải chủ động nắm bắt đời sống, tâm tư và nhu cầu chi thực tế của người lao động để xây dựng kế hoạch dự toán phù hợp.
• Đẩy mạnh hiệu quả chi: Tổ chức các hoạt động thăm hỏi, hỗ trợ khó khăn, tặng quà lễ tết hoặc tư vấn pháp luật trực tiếp cho công nhân lao động tại các doanh nghiệp này.

Lời khuyên cho người lao động và doanh nghiệp

Đối với người lao động, việc hiểu rõ quyền lợi của mình là vô cùng quan trọng. Ngay cả khi công ty chưa có công đoàn, bạn vẫn có quyền yêu cầu sự hỗ trợ từ công đoàn cấp trên (thường là Liên đoàn Lao động quận/huyện hoặc Công đoàn các Khu công nghiệp) khi gặp khó khăn hoặc cần bảo vệ quyền lợi hợp pháp.

Đối với doanh nghiệp, việc phối hợp tốt với công đoàn cấp trên trong việc đóng kinh phí và đề xuất các chương trình phúc lợi cho nhân viên không chỉ là tuân thủ pháp luật mà còn là cách để xây dựng môi trường làm việc bền vững, gắn kết người lao động.

Việc thực hiện đúng các quy định về tài chính công đoàn theo Luật Công đoàn 2012 chính là nền tảng để đảm bảo an sinh xã hội và ổn định quan hệ lao động trong tình hình mới.