Trong bộ máy hành chính nhà nước Việt Nam, thuật ngữ "biên chế" từ lâu đã trở thành biểu tượng của sự ổn định và an tâm về nghề nghiệp. Tuy nhiên, với tiến trình cải cách hành chính mạnh mẽ, đặc biệt là những thay đổi quan trọng trong năm 2021, khái niệm này đã được định nghĩa lại một cách chặt chẽ hơn. Vậy thực chất biên chế là gì? Những ai vẫn đang được hưởng chế độ này và trong bối cảnh hiện nay, khi nào một người sẽ bị đưa ra khỏi biên chế?

Biên chế là gì? Định nghĩa chuẩn xác theo quy định pháp luật

Mặc dù là thuật ngữ phổ biến, nhưng ít ai biết rằng các văn bản luật gốc như Luật Cán bộ, công chức 2008 hay Luật Viên chức 2010 không đưa ra định nghĩa trực tiếp. Để hiểu rõ biên chế là gì, chúng ta cần căn cứ vào khoản 1 Điều 3 Nghị định 108/2014/NĐ-CP về chính sách tinh giản biên chế.

Theo đó, biên chế được hiểu một cách toàn diện bao gồm:

"Biên chế" sử dụng trong Nghị định này được hiểu gồm: biên chế cán bộ, biên chế công chức, số lượng người làm việc trong đơn vị sự nghiệp công lập và lao động hợp đồng được cấp có thẩm quyền giao theo quy định của pháp luật.

Về bản chất, biên chế chính là số lượng chỉ tiêu nhân sự được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt cho một tổ chức, đơn vị. Những người nằm trong chỉ tiêu này sẽ được hưởng lương, phụ cấp từ ngân sách nhà nước hoặc quỹ lương của đơn vị sự nghiệp và có chế độ làm việc mang tính chất ổn định, lâu dài.

Những đối tượng nào hiện nay đang được hưởng chế độ biên chế?

Tính đến thời điểm năm 2021, các nhóm đối tượng thuộc diện biên chế được phân loại cụ thể như sau:

1. Nhóm Cán bộ và Công chức

Đây là nhóm đối tượng nòng cốt luôn nằm trong biên chế nhà nước. Theo quy định tại Điều 4 Luật Cán bộ, công chức 2008 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức sửa đổi 2019):

• Cán bộ: Là công dân Việt Nam, được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ, nằm trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước.
• Công chức: Là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh tương ứng với vị trí việc làm, nằm trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước.

2. Nhóm Viên chức (Các trường hợp đặc biệt)

Kể từ ngày 01/7/2020, khi Luật Viên chức sửa đổi 2019 chính thức có hiệu lực, khái niệm "biên chế suốt đời" đối với viên chức đã có sự thay đổi lớn. Tuy nhiên, vẫn có 03 trường hợp viên chức tiếp tục được hưởng chế độ hợp đồng không xác định thời hạn (tương đương biên chế):

• Viên chức được tuyển dụng trước ngày 01/7/2020 và đang thực hiện hợp đồng không xác định thời hạn.
• Cán bộ, công chức chuyển sang làm viên chức theo quy định của pháp luật.
• Người được tuyển dụng làm viên chức tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Khi nào cán bộ, công chức, viên chức bị đưa ra khỏi biên chế?

Dù biên chế mang lại sự ổn định, nhưng pháp luật cũng quy định rất rõ các trường hợp phải thực hiện tinh giản để nâng cao hiệu quả bộ máy. Căn cứ vào Điều 6 Nghị định 108/2014/NĐ-CP và các nội dung sửa đổi tại Nghị định 143/2020/NĐ-CP, các trường hợp bị tinh giản biên chế bao gồm:

• Dôi dư do sắp xếp tổ chức: Thực hiện rà soát, sắp xếp lại tổ chức bộ máy, nhân sự theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
• Không đáp ứng vị trí việc làm: Cán bộ, công chức, viên chức có chuyên môn đào tạo không phù hợp với vị trí đang đảm nhiệm, dẫn đến không hoàn thành nhiệm vụ và không thể bố trí việc làm khác.
• Năng lực hạn chế: Có 02 năm liên tiếp tại thời điểm xét tinh giản mà có 01 năm xếp loại hoàn thành nhiệm vụ và 01 năm không hoàn thành nhiệm vụ nhưng không thể bố trí việc làm khác phù hợp.
• Sức khỏe không đảm bảo: Có tổng số ngày nghỉ ốm đau bằng hoặc cao hơn số ngày nghỉ tối đa theo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội trong năm trước liền kề hoặc năm xét tinh giản.

Việc hiểu rõ biên chế là gì và các quy định liên quan giúp mỗi cá nhân trong khu vực công có định hướng phấn đấu rõ ràng, đồng thời nắm bắt được quyền lợi và trách nhiệm của mình trong tiến trình hiện đại hóa nền hành chính quốc gia.

Hy vọng những thông tin trên đã giúp quý độc giả có cái nhìn sâu sắc và toàn diện về chế độ biên chế tại Việt Nam năm 2021. Nếu bạn có bất kỳ thắc mắc nào về chính sách cán bộ, công chức, hãy liên hệ với chúng tôi để được tư vấn chi tiết.