Trong bối cảnh thị trường lao động năm 2021 đầy biến động, việc người lao động bị doanh nghiệp đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động (thường gọi là "đuổi việc") diễn ra khá phổ biến. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào doanh nghiệp cũng được quyền tự ý cho nhân viên nghỉ việc. Nếu bạn đang rơi vào tình huống bị đuổi việc vô lý, hãy nắm vững các quy định dưới đây để bảo vệ quyền lợi sát sườn của mình.

1. Doanh nghiệp chỉ được "đuổi việc" nhân viên trong 07 trường hợp cụ thể

Theo quy định tại Điều 36 Bộ luật Lao động 2019, người sử dụng lao động chỉ có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trong các trường hợp sau:

• Thường xuyên không hoàn thành công việc: Phải dựa trên các tiêu chí đánh giá cụ thể trong quy chế của công ty.
• Ốm đau, tai nạn kéo dài: Đã điều trị quá thời hạn quy định (12 tháng với hợp đồng không xác định thời hạn; 06 tháng với hợp đồng từ 12-36 tháng) mà chưa hồi phục.
• Lý do bất khả kháng: Do thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh nguy hiểm (như đại dịch COVID-19 đang diễn biến phức tạp năm 2021) hoặc di dời, thu hẹp sản xuất theo yêu cầu của cơ quan nhà nước.
• Không có mặt sau tạm hoãn: Quá 15 ngày kể từ ngày hết thời hạn tạm hoãn hợp đồng mà người lao động không đến làm việc.
• Đủ tuổi nghỉ hưu: Trừ trường hợp có thỏa thuận khác giữa hai bên.
• Tự ý bỏ việc: Nghỉ không lý do chính đáng từ 05 ngày làm việc liên tục trở lên.
• Cung cấp thông tin sai sự thật: Khi giao kết hợp đồng làm ảnh hưởng đến việc tuyển dụng.

Ngoài việc phải thuộc các trường hợp trên, doanh nghiệp còn phải tuân thủ thời hạn báo trước theo quy định tại khoản 2 Điều 36 Bộ luật Lao động 2019 và Điều 7 Nghị định 145/2020/NĐ-CP. Việc vi phạm một trong hai điều kiện (lý do hoặc thủ tục báo trước) đều khiến hành vi đuổi việc trở thành trái pháp luật.

2. Quy trình 03 bước đòi lại công bằng khi bị sa thải trái luật

Nếu nhận thấy mình bị đuổi việc không đúng quy định, người lao động có thể thực hiện các phương án sau:

Cách 1: Khiếu nại trực tiếp đến người sử dụng lao động

Đây là bước đầu tiên và đơn giản nhất theo quy định tại Nghị định 24/2018/NĐ-CP. Bạn cần gửi đơn khiếu nại lần đầu đến Ban Giám đốc công ty. Nếu không được giải quyết hoặc giải quyết không thỏa đáng, bạn có thể khiếu nại lần hai đến Chánh Thanh tra Sở Lao động - Thương binh và Xã hội nơi công ty đặt trụ sở.

Cách 2: Hòa giải thông qua Hòa giải viên lao động

Theo Điều 188 Bộ luật Lao động 2019, tranh chấp về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động không bắt buộc phải qua thủ tục hòa giải trước khi khởi kiện. Tuy nhiên, đây vẫn là một kênh hiệu quả để hai bên thương lượng mức bồi thường mà không cần ra tòa.

Cách 3: Khởi kiện trực tiếp ra Tòa án nhân dân

Người lao động có quyền khởi kiện trực tiếp tại Tòa án nhân dân cấp huyện nơi doanh nghiệp đặt trụ sở theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Đây là biện pháp mạnh mẽ nhất để buộc doanh nghiệp phải bồi thường các khoản tiền lương, trợ cấp và nhận lại người lao động làm việc.

"Trường hợp người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật thì phải nhận người lao động trở lại làm việc theo hợp đồng lao động đã giao kết; phải trả tiền lương, đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp trong những ngày người lao động không được làm việc và phải trả thêm cho người lao động một khoản tiền ít nhất bằng 02 tháng tiền lương theo hợp đồng lao động."

Lời khuyên từ chuyên gia: Khi bị đuổi việc, bạn cần thu thập ngay các bằng chứng như: Quyết định thôi việc, tin nhắn, email trao đổi, bảng lương... để làm căn cứ pháp lý vững chắc cho quá trình đòi quyền lợi sau này.