Trong thực tế đời sống pháp lý, không ít người dân vẫn còn mơ hồ, thậm chí đánh đồng giá trị của vi bằng do Thừa phát lại lập với văn bản công chứng do Công chứng viên thực hiện. Sự nhầm lẫn này, đặc biệt trong các giao dịch mua bán nhà đất "trao tay", có thể dẫn đến những hệ lụy pháp lý nghiêm trọng, thậm chí là mất trắng tài sản. Để giúp bạn đọc có cái nhìn thấu đáo và chính xác nhất, chúng tôi xin phân tích chi tiết sự khác biệt giữa hai loại văn bản này dựa trên bối cảnh pháp luật hiện hành năm 2021.

Việc phân biệt rõ vi bằng và công chứng giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp trong các giao dịch (ảnh minh họa)

1. Bản chất pháp lý: Vi bằng là gì? Công chứng là gì?

1.1. Khái niệm Vi bằng

Theo quy định tại khoản 3 Điều 2 Nghị định 08/2020/NĐ-CP:

"Vi bằng là văn bản ghi nhận sự kiện, hành vi có thật do Thừa phát lại trực tiếp chứng kiến, lập theo yêu cầu của cá nhân, cơ quan, tổ chức theo quy định của Nghị định này."

Hiểu một cách đơn giản, Thừa phát lại giống như một "người làm chứng chuyên nghiệp" được Nhà nước bổ nhiệm để ghi lại những gì họ trực tiếp thấy, nghe và chứng kiến tại một thời điểm nhất định.

Thừa phát lại thực hiện lập vi bằng để ghi nhận các sự kiện, hành vi có thật (ảnh minh họa)

1.2. Khái niệm Công chứng

Trong khi đó, khoản 1 Điều 2 Luật Công chứng 2014 định nghĩa:

"Công chứng là việc công chứng viên của một tổ chức hành nghề công chứng chứng nhận tính xác thực, hợp pháp của hợp đồng, giao dịch dân sự khác bằng văn bản... mà theo quy định của pháp luật phải công chứng hoặc cá nhân, tổ chức tự nguyện yêu cầu công chứng."

Như vậy, công chứng không chỉ ghi nhận sự việc mà còn xác nhận tính hợp pháp của nội dung giao dịch đó.

2. Bảng so sánh chi tiết Vi bằng và Văn bản công chứng

Dưới đây là bảng tổng hợp các tiêu chí quan trọng nhất để người dân dễ dàng phân biệt:

3. Những sai lầm "chết người" cần tránh

Nhiều người hiện nay vẫn thực hiện việc mua bán nhà đất chỉ thông qua lập vi bằng ghi nhận việc giao nhận tiền. Cần khẳng định rằng: Vi bằng không có giá trị thay thế văn bản công chứng sang tên sổ đỏ.

Theo quy định tại Điều 36 Nghị định 08/2020/NĐ-CP, Thừa phát lại không được lập vi bằng đối với các trường hợp vi phạm quy định về bảo đảm an ninh, quốc phòng, đời tư hoặc các giao dịch mà pháp luật quy định phải công chứng, chứng thực.

Nếu bạn mua một căn nhà chỉ bằng vi bằng, về mặt pháp lý, bạn vẫn chưa phải là chủ sở hữu hợp pháp. Người bán vẫn có thể đem căn nhà đó đi thế chấp hoặc bán cho người khác (có công chứng), và khi đó, vi bằng của bạn chỉ có giá trị đòi lại tiền chứ không đòi được nhà.

4. Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho tài sản của mình, quý khách hàng cần lưu ý:

• Đối với các giao dịch chuyển nhượng bất động sản: Bắt buộc phải thực hiện tại Văn phòng công chứng hoặc Phòng công chứng để được cấp văn bản công chứng hợp lệ.
• Đối với việc ghi nhận hiện trạng: Nên lập vi bằng khi cần bằng chứng về việc hư hỏng công trình lân cận, ghi nhận nội dung tin nhắn, email, hoặc xác nhận việc giao nhận tiền, tài sản trong các trường hợp không bắt buộc công chứng.

Việc hiểu đúng và vận dụng đúng hai công cụ pháp lý này sẽ giúp bạn tránh được những tranh chấp kéo dài và bảo vệ thành quả lao động của mình một cách bền vững nhất.