Trong nhịp sống hiện đại, nhu cầu giao dịch bất động sản, thừa kế hay vay mượn diễn ra mọi lúc, mọi nơi. Để tiết kiệm thời gian, nhiều người lựa chọn dịch vụ công chứng ngoài trụ sở. Tuy nhiên, ranh giới giữa sự tiện lợi và rủi ro pháp lý là rất mong manh nếu các bên không nắm rõ quy định của pháp luật hiện hành.

Công chứng ngoài trụ sở - Không phải trường hợp nào cũng được phép

Theo quy định tại Điều 44 Luật Công chứng 2014, nguyên tắc chung là việc công chứng phải được thực hiện tại trụ sở của tổ chức hành nghề công chứng (Phòng công chứng hoặc Văn phòng công chứng).

Tuy nhiên, pháp luật vẫn mở ra cánh cửa linh hoạt cho người dân. Việc công chứng có thể được thực hiện ngoài trụ sở nếu người yêu cầu công chứng thuộc một trong các trường hợp đặc biệt sau:

• Người già yếu, không thể đi lại được;
• Người đang bị tạm giữ, tạm giam, đang thi hành án phạt tù;
• Người có lý do chính đáng khác mà không thể đến trụ sở của tổ chức hành nghề công chứng.

"Việc công chứng có thể được thực hiện ngoài trụ sở của tổ chức hành nghề công chứng trong trường hợp người yêu cầu công chứng là người già yếu, không thể đi lại được, người đang bị tạm giữ, tạm giam, đang thi hành án phạt tù hoặc có lý do chính đáng khác không thể đến trụ sở của tổ chức hành nghề công chứng."

Như vậy, nếu bạn hoàn toàn khỏe mạnh và có đủ điều kiện đi lại nhưng vẫn yêu cầu công chứng tại quán cà phê hay nhà hàng chỉ vì "tiện đường" thì đây là hành vi vi phạm quy định về địa điểm công chứng.

Những rủi ro "nhãn tiền" khi công chứng sai quy định

1. Đối với Công chứng viên: Đối mặt với án phạt hành chính

Công chứng viên nếu nể nang khách hàng mà thực hiện công chứng ngoài trụ sở trái luật sẽ phải đối mặt với chế tài nghiêm khắc. Cụ thể, theo điểm a khoản 2 Điều 15 Nghị định 82/2020/NĐ-CP, hành vi công chứng ngoài trụ sở không đúng quy định sẽ bị phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 7.000.000 đồng.

2. Đối với người dân: Nguy cơ trắng tay vì hợp đồng vô hiệu

Đây mới là rủi ro lớn nhất. Khi việc công chứng vi phạm điều cấm của luật về địa điểm và trình tự, hợp đồng đó có nguy cơ bị Tòa án tuyên bố vô hiệu. Theo quy định về giao dịch dân sự vô hiệu tại Bộ luật Dân sự 2015, khi hợp đồng vô hiệu, các bên phải hoàn trả cho nhau những gì đã nhận.

Hãy tưởng tượng bạn đã thanh toán tiền mua một căn nhà, nhưng sau đó hợp đồng bị tuyên vô hiệu do công chứng sai địa điểm. Việc đòi lại tiền từ bên bán đôi khi trở thành một cuộc chiến pháp lý kéo dài và mệt mỏi, nhất là khi bên bán đã tẩu tán tài sản hoặc không còn khả năng chi trả.

Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho các giao dịch quan trọng, người dân cần lưu ý:

• Trung thực về lý do: Chỉ yêu cầu công chứng ngoài trụ sở khi thực sự có lý do chính đáng và thuộc trường hợp luật định.
• Ghi rõ trong hồ sơ: Trong Phiếu yêu cầu công chứng, hãy nêu rõ lý do, thời gian và địa điểm cụ thể thực hiện việc ký kết.
• Thù lao công chứng: Ngoài phí công chứng theo biểu giá nhà nước, bạn sẽ phải trả thêm thù lao cho việc đi lại của Công chứng viên. Hãy thỏa thuận rõ ràng mức phí này để tránh tranh chấp về sau.

Việc tuân thủ đúng quy định tại Luật Công chứng 2014 không chỉ giúp bảo vệ uy tín của tổ chức hành nghề công chứng mà quan trọng hơn hết là bảo vệ quyền lợi sát sườn của chính bạn trong mọi giao dịch dân sự.