Trong quá trình chấm dứt hợp đồng lao động, việc chốt và nhận lại sổ Bảo hiểm xã hội (BHXH) là một trong những thủ tục quan trọng nhất mà người lao động cần thực hiện. Tuy nhiên, vì nhiều lý do khác nhau như ngại va chạm với chủ sử dụng lao động cũ hoặc chưa hiểu rõ quy định, không ít người đã bỏ quên cuốn sổ này. Hành động tưởng chừng nhỏ nhặt này lại có thể dẫn đến những thiệt hại kinh tế vô cùng lớn, khiến bạn bị từ chối giải quyết các chế độ an sinh xã hội thiết yếu.

1. Cánh cửa hưởng trợ cấp thất nghiệp bị đóng sập

Quyền lợi đầu tiên và trực tiếp nhất bị ảnh hưởng chính là khoản trợ cấp thất nghiệp. Đây được coi là "phao cứu sinh" tài chính giúp người lao động trang trải cuộc sống trong thời gian tìm kiếm công việc mới. Theo quy định tại Điều 49 Luật Việc làm 2013, để được hưởng trợ cấp thất nghiệp, người lao động phải đáp ứng các điều kiện khắt khe về thời gian đóng và hồ sơ thủ tục.

Cụ thể, hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp theo quy định tại Điều 16 Nghị định 28/2015/NĐ-CP (được sửa đổi bởi Nghị định 61/2020/NĐ-CP) bắt buộc phải có:

"Bản chính sổ bảo hiểm xã hội."

Nếu không có sổ BHXH, Trung tâm dịch vụ việc làm sẽ không có căn cứ để xác định quá trình đóng bảo hiểm thất nghiệp của bạn, từ đó hồ sơ sẽ bị coi là không hợp lệ. Đáng chú ý, thời hạn nộp hồ sơ chỉ trong vòng 03 tháng kể từ ngày chấm dứt hợp đồng. Nếu bạn chậm trễ trong việc lấy sổ dẫn đến quá hạn này, bạn sẽ không được hưởng trợ cấp cho đợt thất nghiệp đó, dù thời gian đóng vẫn được bảo lưu cho lần sau.

2. Mất cơ hội được hỗ trợ học nghề miễn phí

Bên cạnh tiền mặt, chính sách bảo hiểm thất nghiệp còn bao gồm quyền lợi hỗ trợ học nghề nhằm giúp người lao động chuyển đổi nghề nghiệp. Theo Điều 55 Luật Việc làm 2013, người lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp hoặc đủ điều kiện hưởng nhưng chưa hưởng trợ cấp thất nghiệp đều có thể làm hồ sơ xin hỗ trợ học nghề.

Tuy nhiên, tương tự như trợ cấp thất nghiệp, hồ sơ hưởng hỗ trợ học nghề quy định tại Điều 24 Nghị định 28/2015/NĐ-CP cũng yêu cầu phải có sổ BHXH bản chính. Việc không lấy sổ đồng nghĩa với việc bạn tự tước đi cơ hội được đào tạo nghề bài bản để sớm quay lại thị trường lao động.

3. Bế tắc khi muốn nhận Bảo hiểm xã hội một lần

Đối với nhiều người lao động có kế hoạch nghỉ việc hẳn hoặc chuyển sang làm việc tự do, việc rút BHXH một lần là một nhu cầu thực tế. Căn cứ Điều 60 Luật Bảo hiểm xã hội 2014 và Nghị quyết 93/2015/QH13, người lao động sau 01 năm nghỉ việc mà không tiếp tục đóng BHXH sẽ được quyền yêu cầu nhận trợ cấp một lần.

Hồ sơ đề nghị theo hướng dẫn tại Quyết định 222/QĐ-BHXH năm 2021 của Bảo hiểm xã hội Việt Nam nêu rõ thành phần hồ sơ không thể thiếu:

• Bản chính Sổ bảo hiểm xã hội đã được chốt quá trình đóng.
• Đơn đề nghị hưởng BHXH một lần (Mẫu số 14-HSB).

Nếu không có sổ, cơ quan BHXH sẽ không thể thực hiện việc tất toán và chi trả số tiền tích lũy của bạn. Điều này buộc người lao động phải mất thêm thời gian, công sức quay lại đơn vị cũ để đòi sổ, thậm chí có thể phát sinh tranh chấp nếu công ty cũ nợ đọng tiền bảo hiểm dẫn đến sổ chưa được chốt.

Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình, ngay khi có quyết định nghỉ việc, người lao động cần thực hiện các bước sau:

1. Yêu cầu chốt sổ: Đề nghị bộ phận nhân sự thực hiện thủ tục chốt sổ BHXH ngay khi chấm dứt hợp đồng lao động.
2. Kiểm tra thông tin: Khi nhận sổ, hãy kiểm tra kỹ các thông tin cá nhân và quá trình đóng xem đã đầy đủ và chính xác chưa.
3. Xử lý khi bị gây khó dễ: Nếu công ty cố tình không trả sổ, người lao động có quyền khiếu nại lên Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội hoặc khởi kiện ra Tòa án nhân dân để yêu cầu bảo vệ quyền lợi theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội 2014.

Đừng để sự chủ quan khiến bạn mất đi những khoản tiền mồ hôi nước mắt đã tích lũy trong suốt quá trình làm việc. Cuốn sổ BHXH không chỉ là một tờ giấy, đó là bằng chứng cho quyền lợi an sinh của bạn.