Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng cạnh tranh, không ít cá nhân đã lựa chọn con đường tắt bằng cách sử dụng văn bằng, chứng chỉ giả để làm đẹp hồ sơ. Tuy nhiên, đây là một canh bạc đầy rủi ro mà phần thắng chưa bao giờ thuộc về người vi phạm. Tính đến thời điểm tháng 8/2024, các chế tài đối với hành vi này đã được siết chặt đáng kể, từ xử phạt hành chính đến truy cứu trách nhiệm hình sự và kỷ luật nghiêm khắc trong bộ máy nhà nước.

1. Xử phạt hành chính: Không còn nhẹ tay như trước

Theo quy định tại Nghị định 04/2021/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục, hành vi vi phạm về sử dụng văn bằng, chứng chỉ bị xử lý rất nghiêm minh. Cụ thể, tại Điều 23 Nghị định 04/2021/NĐ-CP quy định:

1. Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau:
a) Sử dụng văn bằng, chứng chỉ của người khác;
b) Cho người khác sử dụng văn bằng, chứng chỉ của mình;
c) Sử dụng văn bằng, chứng chỉ bị tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung.

Bên cạnh đó, đối với các hành vi liên quan đến việc quản lý và in ấn phôi bằng không đúng quy định, mức phạt có thể lên tới 20.000.000 đồng theo quy định tại Điều 22 Nghị định 04/2021/NĐ-CP. Điều này cho thấy sự quyết tâm của Nhà nước trong việc làm sạch môi trường giáo dục và tuyển dụng.

2. Truy cứu trách nhiệm hình sự: Nguy cơ đối mặt với án tù

Hành vi sử dụng bằng giả không chỉ dừng lại ở mức độ vi phạm hành chính. Nếu hành vi này nhằm mục đích thực hiện các hành vi trái pháp luật khác, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức; tội sử dụng con dấu hoặc tài liệu giả của cơ quan, tổ chức theo Điều 341 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).

Căn cứ theo quy định này, mức hình phạt được phân chia theo các khung như sau:

• Khung 1: Phạt tiền từ 30 - 100 triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 02 năm.
• Khung 2: Phạt tù từ 02 năm đến 05 năm nếu phạm tội có tổ chức, tái phạm nguy hiểm hoặc sử dụng tài liệu giả để thực hiện tội phạm nghiêm trọng.
• Khung 3: Phạt tù từ 03 năm đến 07 năm nếu sử dụng tài liệu giả thực hiện tội phạm rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng.

Như vậy, việc sử dụng một tấm bằng giả có thể dẫn đến việc mất tự do trong nhiều năm, để lại vết nhơ trong lý lịch tư pháp mà không gì có thể xóa sạch được.

3. Cán bộ, công chức, viên chức: Mất trắng sự nghiệp

Đối với những người đang làm việc trong cơ quan Nhà nước, hành vi sử dụng bằng giả được coi là vi phạm đạo đức công vụ đặc biệt nghiêm trọng. Theo quy định tại Điều 13 và Điều 19 Nghị định 112/2020/NĐ-CP (được giữ nguyên tinh thần tại Nghị định 71/2023/NĐ-CP), hình thức kỷ luật Buộc thôi việc sẽ được áp dụng đối với công chức, viên chức có hành vi:

"Sử dụng văn bằng, chứng chỉ, giấy chứng nhận, xác nhận giả hoặc không hợp pháp để được tuyển dụng vào cơ quan, tổ chức, đơn vị."

Việc bị buộc thôi việc vì lý do sử dụng bằng giả đồng nghĩa với việc mọi nỗ lực phấn đấu trong sự nghiệp trước đó đều trở nên vô nghĩa, đồng thời cánh cửa quay lại làm việc trong các cơ quan Nhà nước sẽ vĩnh viễn đóng lại.

4. Kỷ luật Đảng viên: Hình thức khai trừ nghiêm khắc nhất

Đối với Đảng viên, việc sử dụng bằng giả còn vi phạm nghiêm trọng những điều Đảng viên không được làm. Theo Điều 35 Quy định 69-QĐ/TW năm 2022, các hình thức kỷ luật được quy định rất cụ thể:

• Khiển trách: Nếu sử dụng văn bằng giả gây hậu quả ít nghiêm trọng.
• Cảnh cáo hoặc Cách chức: Nếu tái phạm hoặc sử dụng bằng giả để hợp thức hóa hồ sơ cán bộ.
• Khai trừ khỏi Đảng: Nếu sử dụng bằng giả để được tuyển dụng, kết nạp Đảng, đi học, quy hoạch, bổ nhiệm hoặc thi nâng ngạch.

Lời khuyên pháp lý: Đừng vì cái lợi trước mắt mà đánh đổi cả tương lai. Pháp luật Việt Nam ngày càng hoàn thiện các công cụ tra cứu văn bằng quốc gia, việc phát hiện bằng giả chỉ là vấn đề thời gian. Hãy đi lên bằng chính năng lực và sự trung thực của bản thân để có một sự nghiệp bền vững.