Hệ thống pháp luật điều chỉnh hoạt động thỉnh giảng trong các cơ sở giáo dục tại Việt Nam vừa trải qua một bước ngoặt quan trọng. Sau khoảng 15 năm thi hành, khung pháp lý cũ vốn quen thuộc với hàng ngàn giảng viên, nhà khoa học và cơ sở đào tạo trên cả nước chính thức dừng hoạt động, nhường chỗ cho một cơ chế quản lý hoàn toàn mới, chặt chẽ và tiệm cận hơn với thực tiễn.

Chính thức bãi bỏ 02 Thông tư về chế độ thỉnh giảng áp dụng 15 năm qua

Cụ thể, theo quy định tại Điều 16 Thông tư 59/2026/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định về nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu và nhà giáo thỉnh giảng, kể từ ngày 01/9/2026, các văn bản quy phạm pháp luật sau đây chính thức hết hiệu lực toàn bộ:

• Thông tư 44/2011/TT-BGDĐT ngày 10/10/2011 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định về chế độ thỉnh giảng trong các cơ sở giáo dục;
• Thông tư 11/2013/TT-BGDĐT ngày 29/3/2013 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy định về chế độ thỉnh giảng ban hành kèm theo Thông tư 44/2011/TT-BGDĐT.

Sự thay thế này chấm dứt giai đoạn 15 năm áp dụng các quy định cũ theo Thông tư 44/2011/TT-BGDĐT, vốn có nhiều điểm không còn phù hợp với thực tiễn quản lý giáo dục hiện đại cũng như các văn bản luật mới ban hành như Luật Giáo dục, Luật Giáo dục đại học hay Bộ luật Lao động.

Những điểm mới cốt lõi trong quy chế thỉnh giảng từ mốc 01/9/2026

Không chỉ đơn thuần bãi bỏ văn bản cũ, Thông tư 59/2026/TT-BGDĐT đã xây dựng một hành lang pháp lý toàn diện hơn, tập trung điều chỉnh đồng thời cả hai đối tượng: nhà giáo thỉnh giảng và nhà giáo ký hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu.

1. Điều kiện bắt buộc khi sử dụng giờ làm việc để thỉnh giảng

Một trong những điểm xiết chặt quản lý đáng chú ý nhất đối với cán bộ, công chức, viên chức và người lao động tham gia thỉnh giảng là quy định tại điểm đ khoản 2 Điều 8 Thông tư 59/2026/TT-BGDĐT. Theo đó, trường hợp cá nhân sử dụng thời gian làm việc tại cơ quan, tổ chức, đơn vị nơi mình đang công tác để đi thỉnh giảng thì bắt buộc phải được sự đồng ý bằng văn bản của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị đó trước khi tiến hành ký kết hợp đồng thỉnh giảng.

Quy định này nhằm tránh tình trạng cán bộ, công chức, viên chức bỏ bê công việc chính tại cơ quan gốc hoặc lạm dụng giờ làm việc hành chính để trục lợi cá nhân, đồng thời giúp cơ quan quản lý nắm rõ và điều tiết khối lượng công việc của nhân sự.

2. Phân định rõ loại hình hợp đồng giao kết

Về mặt bản chất pháp lý của giao dịch, Thông tư 59/2026/TT-BGDĐT phân định cực kỳ chi tiết hình thức hợp đồng áp dụng đối với từng nhóm đối tượng:

• Cán bộ, công chức, viên chức đi thỉnh giảng: Theo khoản 3 Điều 11 Thông tư 59/2026/TT-BGDĐT, việc thỉnh giảng phải được thực hiện thông qua hợp đồng dịch vụ theo quy định của pháp luật dân sự, tuyệt đối không ký kết hợp đồng lao động theo pháp luật lao động.
• Viên chức và người lao động tại các đơn vị sự nghiệp, doanh nghiệp: Việc giao kết hợp đồng thỉnh giảng có thể linh hoạt lựa chọn theo pháp luật lao động hoặc pháp luật dân sự, tùy thuộc vào thỏa thuận thực tế và đặc thù của công việc.

3. Trách nhiệm bảo đảm hoàn thành nhiệm vụ tại cơ quan gốc

Theo điểm b khoản 3 Điều 12 Thông tư 59/2026/TT-BGDĐT, nhà giáo đi thỉnh giảng dù thuộc đối tượng nào vẫn phải ưu tiên bảo đảm hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao tại cơ quan, đơn vị nơi đang công tác chính.

Nếu tham gia thỉnh giảng ngoài giờ hành chính hoặc đi theo văn bản cử, phối hợp công tác của cơ quan thì người lao động không bắt buộc phải báo cáo bằng văn bản trước và sau khi giảng dạy (trừ khi quy chế nội bộ của cơ quan gốc có yêu cầu riêng).

Điều khoản chuyển tiếp đối với các hợp đồng đã ký trước 01/9/2026

Để bảo đảm quyền lợi hợp pháp cho các bên và tránh làm gián đoạn kế hoạch giảng dạy tại các cơ sở giáo dục, Điều 15 Thông tư 59/2026/TT-BGDĐT đã đưa ra quy định chuyển tiếp rõ ràng đối với các hợp đồng thỉnh giảng đã được giao kết trước ngày 01/9/2026:

Các bên được tiếp tục thực hiện hợp đồng theo đúng nội dung thỏa thuận cho đến khi hết thời hạn contract. Tuy nhiên, tổng thời gian tiếp tục thực hiện không được vượt quá 12 tháng kể từ ngày Thông tư mới có hiệu lực thi hành. Sau thời hạn này, các cơ sở giáo dục và nhà giáo bắt buộc phải rà soát, thanh lý hoặc ký mới hợp đồng tuân thủ hoàn toàn theo các tiêu chuẩn của Thông tư 59/2026/TT-BGDĐT.