Bối cảnh mới trong tổ chức không gian phát triển quốc gia

Trong nhiều thập kỷ qua, việc phân bổ nguồn lực và tổ chức không gian kinh tế ở nước ta thường bị bó hẹp bởi ranh giới địa giới hành chính của từng tỉnh, thành phố. Điều này đã vô tình tạo ra tình trạng phát triển dàn trải, trùng lặp, chia cắt thị trường và thiếu tính liên kết liên vùng. Nhận diện rõ hạn chế này, tại mục 1 Phần III Nghị quyết 27-NQ/TW của Trung ương đã đề ra định hướng mang tính bước ngoặt: tổ chức lại không gian phát triển quốc gia nhằm khai thác hiệu quả các không gian phát triển mới sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Việc đổi mới tư duy quy hoạch không chỉ đáp ứng yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia mà còn tạo khung khổ pháp lý đồng bộ với tinh thần của Luật Quy hoạch 2017 và Nghị quyết 81/2023/QH15 về Quy hoạch tổng thể quốc gia.

Từ địa giới hành chính sang phát triển theo chức năng và tiềm năng

Điểm đột phá quan trọng nhất trong chiến lược mới là việc chuyển từ tổ chức không gian phát triển theo địa giới hành chính đơn thuần sang phát triển theo chức năng, tiềm năng, lợi thế cạnh tranh, điều kiện tài nguyên, môi trường và mối liên kết vùng, liên ngành, tiểu vùng. Theo đó, ranh giới địa lý hành chính của một tỉnh hay thành phố sẽ không còn là "bức tường ngăn cách" sự hợp tác kinh tế.

Mỗi khu vực, vùng lãnh thổ sẽ được định vị dựa trên tiềm năng sinh thái, thế mạnh chuỗi giá trị và chức năng kinh tế - xã hội đặc thù. Việc phân bổ không gian phát triển của từng địa phương bắt buộc phải căn cứ vào quy hoạch vùng tổng thể đã được phê duyệt, bảo đảm sự nhất quán và tương hỗ lẫn nhau.

Tổ chức không gian đa tầng, đa cực và tích hợp đa chiều

Theo chỉ đạo tại Nghị quyết 27-NQ/TW, không gian phát triển kinh tế - xã hội vùng được thiết kế theo hướng đa tầng, đa cực, kết nối đồng bộ giữa đất liền, vùng biển, vùng trời, không gian ngầm, không gian số và các không gian phát triển mới nổi. Sự tích hợp này giải quyết dứt điểm tình trạng quy hoạch chồng lấn, khắc phục sự đứt gãy giữa quy hoạch đô thị, quy hoạch hạ tầng giao thông và quy hoạch bảo vệ môi trường.

• Phát triển đa cực: Tập trung nguồn lực xây dựng các cực tăng trưởng quốc gia để tạo động lực lan tỏa cho toàn vùng và cả nước.
• Không gian số và không gian ngầm: Mở rộng dư địa phát triển mới ngoài đất liền, thúc đẩy kinh tế số và hạ tầng đô thị thông minh hiện đại.
• Thích ứng linh hoạt: Điều chỉnh đồng bộ với quy hoạch tổng thể quốc gia, có khả năng biến đổi linh hoạt trước sự thay đổi của công nghệ, biến đổi khí hậu và xu hướng thị trường toàn cầu.

Hình thành hành lang kinh tế và chuỗi liên kết toàn cầu

Một nội dung trọng tâm khác được đặt ra là việc ưu tiên nguồn lực để hình thành và mở rộng các hành lang kinh tế kết nối các vùng động lực, trung tâm đô thị lớn, khu kinh tế ven biển và hệ thống cảng biển chiến lược. Việc liên kết hành lang kinh tế trong nước với các hành lang kinh tế xuyên biên giới và quốc tế giúp tối ưu hóa chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên trường quốc tế.

Qua đó, cơ chế mới giúp khắc phục triệt để tình trạng cạnh tranh không lành mạnh giữa các địa phương lân cận, loại bỏ tư duy "cục bộ địa phương", đồng thời mở ra môi trường thu hút đầu tư tư nhân và FDI vượt trội cho các vùng kinh tế trọng điểm.