Tết Nguyên đán là dịp để mọi người bày tỏ tình cảm, sự tri ân sau một năm làm việc vất vả. Tuy nhiên, đối với cán bộ, công chức, việc nhận quà biếu Tết không chỉ đơn thuần là vấn đề đạo đức hay phong tục mà còn được điều chỉnh chặt chẽ bởi các quy định pháp luật nhằm phòng, chống tham nhũng. Trong bối cảnh năm 2019, khi các quy định về kỷ luật công vụ ngày càng được siết chặt, việc xử lý khéo léo và đúng luật đối với những món quà "nhạy cảm" là điều vô cùng quan trọng.

Nhận quà Tết - Ranh giới mong manh giữa tình cảm và vi phạm

Theo quy định tại Quyết định 64/2007/QĐ-TTg, pháp luật nghiêm cấm các hành vi lợi dụng việc tặng quà để hối lộ hoặc thực hiện các mục đích vụ lợi khác. Đặc biệt, trong môi trường công vụ, ranh giới giữa một món quà tri ân thuần túy và một hành vi vi phạm pháp luật thường rất mong manh.

Việc nhận quà biếu Tết có thể đẩy cán bộ, công chức vào những rắc rối pháp lý nghiêm trọng nếu món quà đó liên quan đến công việc đang đảm nhận hoặc có dấu hiệu của hành vi tham nhũng. Do đó, nắm vững quy trình xử lý là cách tốt nhất để bảo vệ bản thân và uy tín của cơ quan, đơn vị.

3 bước xử lý chuẩn xác cho cán bộ, công chức khi nhận quà Tết

1. Kiên quyết từ chối ngay từ đầu

Đây là biện pháp tối ưu và an toàn nhất. Tại Điều 5 Quyết định 64/2007/QĐ-TTg quy định rõ về các trường hợp nghiêm cấm nhận quà tặng:

"Nghiêm cấm các cơ quan, đơn vị, cán bộ, công chức, viên chức nhận quà tặng, nhận thay người khác hoặc nhận qua người khác nếu đó là quà biếu của cơ quan, đơn vị và cá nhân có liên quan đến công việc của mình hoặc việc tặng quà không rõ mục đích."

Ngay khi nhận được đề nghị biếu quà, công chức cần khéo léo nhưng kiên quyết từ chối, giải thích rõ về các quy định của Đảng và Nhà nước để người tặng thông cảm. Việc từ chối ngay từ đầu giúp tránh được các thủ tục báo cáo phức tạp sau này.

2. Báo cáo và nộp lại quà tặng trong thời hạn quy định

Trong thực tế, có nhiều trường hợp cán bộ, công chức không thể từ chối trực tiếp (ví dụ: quà gửi qua đường bưu điện, người thân nhận thay mà không biết...). Lúc này, quy trình báo cáo là bắt buộc. Theo Điều 12 Quyết định 64/2007/QĐ-TTg, cán bộ, công chức phải thực hiện các bước sau:

• Báo cáo Thủ trưởng trực tiếp: Thông báo về việc nhận quà, người tặng, mục đích (nếu biết) và giá trị ước tính của món quà.
• Nộp lại quà tặng: Chuyển giao món quà cho bộ phận quản lý tài sản hoặc đơn vị được giao nhiệm vụ tiếp nhận quà tặng của cơ quan.
• Thời hạn: Việc báo cáo và nộp lại phải được thực hiện trong vòng 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được quà.

Nếu quá thời hạn nêu trên mà không có lý do chính đáng, cán bộ, công chức có thể bị xem xét kỷ luật theo quy định về phòng, chống tham nhũng.

3. Tuyên truyền, phổ biến cho người thân

Một kẽ hở mà nhiều đối tượng thường lợi dụng là tặng quà thông qua người thân, họ hàng của cán bộ, công chức. Pháp luật quy định việc nhận quà qua người thân cũng được tính là hành vi nhận quà của chính cán bộ, công chức đó. Vì vậy, việc phổ biến các quy định pháp luật cho gia đình là vô cùng cần thiết để tránh những sai phạm vô ý nhưng để lại hậu quả hữu ý.

Những rủi ro pháp lý nếu nhận quà sai quy định

Việc nhận quà biếu Tết trái quy định không chỉ dừng lại ở việc bị phê bình hay nhắc nhở. Tùy vào tính chất và mức độ, cán bộ, công chức có thể đối mặt với:

• Kỷ luật hành chính: Khiển trách, cảnh cáo, hạ bậc lương, thậm chí là buộc thôi việc.
• Truy cứu trách nhiệm hình sự: Nếu món quà có giá trị lớn hoặc đi kèm với các cam kết lợi ích cụ thể, hành vi này có thể cấu thành tội "Nhận hối lộ" theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Tại thời điểm đầu năm 2019, Luật Phòng, chống tham nhũng 2005 vẫn là căn cứ pháp lý quan trọng để xử lý các hành vi tiêu cực trong đội ngũ cán bộ, công chức.

Lời khuyên cho cán bộ, công chức trong dịp Tết

Để có một kỳ nghỉ Tết an vui và trọn vẹn, cán bộ, công chức nên giữ vững nguyên tắc "liêm chính". Một lời chúc chân thành, một tấm thiệp xuân ý nghĩa đôi khi còn quý giá hơn những món quà vật chất xa xỉ nhưng chứa đựng nhiều rủi ro. Hãy luôn nhớ rằng, uy tín và danh dự của người cán bộ là tài sản lớn nhất cần được gìn giữ trước mọi cám dỗ.