Năm 2023 đánh dấu bước ngoặt lớn khi Sổ hộ khẩu giấy chính thức "nghỉ hưu". Việc sở hữu Căn cước công dân (CCCD) gắn chip không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết để thực hiện các giao dịch thiết yếu. Dưới đây là 3 thay đổi quan trọng mà mọi công dân cần nắm rõ để tránh bị xử phạt và gặp khó khăn khi làm thủ tục hành chính.

1. Thủ tục cấp CCCD gắn chip: Không còn bóng dáng Sổ hộ khẩu

Kể từ ngày 01/01/2023, khi Sổ hộ khẩu giấy chính thức hết giá trị sử dụng, quy trình làm CCCD gắn chip đã có những điều chỉnh quan trọng để phù hợp với thực tế quản lý dân cư bằng công nghệ số. Theo quy định tại điểm b và điểm c khoản 1 Điều 5 của Thông tư 60/2021/TT-BCA, việc xác minh thông tin công dân được thực hiện như sau:

"b) Trường hợp thông tin công dân đã có trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư nhưng có sự thay đổi, điều chỉnh thì đề nghị công dân xuất trình giấy tờ pháp lý chứng minh nội dung thay đổi để cập nhật, bổ sung thông tin trong hồ sơ cấp, đổi, cấp lại thẻ Căn cước công dân.
c) Trường hợp thông tin công dân chưa có trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư thì đề nghị công dân xuất trình một trong các loại giấy tờ hợp pháp chứng minh nội dung thông tin nhân thân để cập nhật thông tin trong hồ sơ cấp, đổi, cấp lại thẻ Căn cước công dân."

Thay vì phải mang theo cuốn sổ hộ khẩu rườm rà như trước, người dân giờ đây chỉ cần xuất trình các giấy tờ hợp pháp khác như Giấy khai sinh hoặc Hộ chiếu để chứng minh nhân thân nếu thông tin trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư chưa đầy đủ hoặc có sai sót.

2. CCCD gắn chip: "Chìa khóa" vạn năng thay thế Sổ hộ khẩu

Một trong những lợi ích lớn nhất của CCCD gắn chip trong năm 2023 chính là khả năng thay thế hoàn toàn Sổ hộ khẩu trong các giao dịch dân sự và hành chính. Dựa trên quy định của Nghị định 104/2022/NĐ-CP, thẻ CCCD gắn chip được sử dụng để xác nhận thông tin cư trú trong nhiều thủ tục quan trọng:

• Mua bán điện sinh hoạt: Không cần xác nhận tạm trú/thường trú bằng giấy.
• Đăng ký nuôi con nuôi: Thông tin nhân thân được trích xuất trực tiếp từ chip.
• Xác định sử dụng đất ổn định: Làm căn cứ cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (Sổ đỏ).
• Vay vốn hỗ trợ việc làm: Đơn giản hóa hồ sơ vay vốn tại các ngân hàng chính sách.
• Thủ tục Bảo hiểm y tế: Người thân có thể nhận thẻ thay chỉ bằng cách xuất trình CCCD của người được cấp.

Với mã QR và chip điện tử lưu trữ thông tin bảo mật, CCCD gắn chip giúp giảm thiểu tối đa thời gian chờ đợi và loại bỏ các loại giấy tờ xác nhận phiền hà.

3. Những trường hợp "quên" đổi thẻ sẽ bị xử phạt hành chính

Pháp luật quy định rõ các mốc thời gian và trường hợp bắt buộc phải đổi thẻ CCCD. Nếu công dân thuộc diện phải đổi mà không thực hiện trong năm 2023, rủi ro bị xử phạt là rất cao.

3.1 Các mốc tuổi bắt buộc: 25, 40 và 60

Theo Điều 21 Luật Căn cước công dân 2014, thẻ CCCD phải được đổi khi công dân đủ 25 tuổi, đủ 40 tuổi và đủ 60 tuổi. Tuy nhiên, nếu thẻ đã được cấp hoặc đổi trong vòng 2 năm trước các mốc tuổi này thì vẫn có giá trị sử dụng đến mốc tiếp theo.

Ví dụ: Anh A sinh năm 1998, đến năm 2023 anh tròn 25 tuổi. Nếu thẻ CCCD của anh A được cấp từ năm 2020 trở về trước, anh bắt buộc phải đi đổi sang thẻ gắn chip trong năm 2023.

3.2 Chứng minh nhân dân (CMND) hết hạn 15 năm

Những người vẫn đang sử dụng CMND 9 số hoặc 12 số được cấp từ năm 2008 trở về trước cần đặc biệt lưu ý. Theo Điều 2 Nghị định 05/1999/NĐ-CP, CMND chỉ có giá trị sử dụng trong vòng 15 năm. Do đó, đến năm 2023, các thẻ CMND cấp năm 2008 đã chính thức hết hạn.

3.3 Các trường hợp bắt buộc khác

Ngoài các mốc tuổi, Điều 23 Luật Căn cước công dân 2014 cũng liệt kê các trường hợp phải đổi/cấp lại thẻ như: Thẻ bị hư hỏng, thay đổi thông tin họ tên, đặc điểm nhận dạng, xác định lại giới tính, quê quán hoặc bị mất thẻ.

Mức phạt là bao nhiêu?

Nếu thuộc các trường hợp bắt buộc nêu trên mà không thực hiện thủ tục đổi thẻ, công dân có thể bị phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 300.000 đồng đến 500.000 đồng theo quy định tại khoản 1 Điều 10 Nghị định 144/2021/NĐ-CP.

Lời khuyên từ chuyên gia

Dù không thuộc diện bắt buộc, việc chủ động đổi sang CCCD gắn chip là vô cùng cần thiết để tận hưởng các tiện ích số và đảm bảo quyền lợi cá nhân trong kỷ nguyên không Sổ hộ khẩu. Hãy sắp xếp thời gian đến cơ quan Công an gần nhất để hoàn tất thủ tục này sớm nhất có thể.