Chỉ còn chưa đầy 3 tháng nữa, Luật Cư trú 2020 sẽ chính thức có hiệu lực (từ ngày 01/7/2021), đánh dấu một bước ngoặt lịch sử trong công tác quản lý dân cư tại Việt Nam. Cuốn Sổ hộ khẩu giấy vốn đã gắn bó với người dân hàng thập kỷ qua sẽ dần được thay thế bằng phương thức quản lý hiện đại thông qua số định danh cá nhân và Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Người dân chuẩn bị chuyển đổi từ Sổ hộ khẩu giấy sang quản lý bằng dữ liệu điện tử (ảnh minh họa)

Sổ hộ khẩu giấy và "sứ mệnh" lịch sử sắp khép lại

Hiện nay, dù không có một văn bản duy nhất nào liệt kê toàn bộ các trường hợp phải xuất trình Sổ hộ khẩu, nhưng thực tế cuốn sổ này hiện diện trong hầu hết các giao dịch thiết yếu. Từ việc xin học cho con, làm lý lịch tư pháp, mua bảo hiểm y tế hộ gia đình đến các giao dịch dân sự phức tạp như mua bán nhà đất, thừa kế, ủy quyền... Sổ hộ khẩu đóng vai trò là bằng chứng pháp lý duy nhất để xác nhận nơi cư trú của công dân.

Chính vì tầm quan trọng quá lớn này, thông tin về việc thu hồi Sổ hộ khẩu giấy từ ngày 01/7/2021 đã khiến không ít người dân cảm thấy hoang mang. Câu hỏi đặt ra là: Nếu không còn cuốn sổ đỏ trong tay, làm sao để chứng minh cư trú khi thực hiện các thủ tục hành chính?

Lộ trình thu hồi Sổ hộ khẩu từ ngày 01/7/2021

Cần lưu ý rằng, không phải tất cả Sổ hộ khẩu đều bị thu hồi đồng loạt vào ngày 01/7 tới đây. Theo quy định tại khoản 3 Điều 38 Luật Cư trú 2020:

"Kể từ ngày Luật này có hiệu lực thi hành, Sổ hộ khẩu, Sổ tạm trú đã được cấp vẫn được sử dụng và có giá trị như giấy tờ, tài liệu xác nhận về cư trú theo quy định của Luật này cho đến hết ngày 31 tháng 12 năm 2022. Trường hợp thông tin trong Sổ hộ khẩu, Sổ tạm trú khác với thông tin trong Cơ sở dữ liệu về cư trú thì sử dụng thông tin trong Cơ sở dữ liệu về cư trú. Khi công dân thực hiện các thủ tục đăng ký cư trú dẫn đến thay đổi thông tin trong Sổ hộ khẩu, Sổ tạm trú thì cơ quan đăng ký cư trú có trách nhiệm thu hồi Sổ hộ khẩu, Sổ tạm trú đã cấp, thực hiện điều chỉnh, cập nhật thông tin trong Cơ sở dữ liệu về cư trú theo quy định của Luật này và không cấp mới, cấp lại Sổ hộ khẩu, Sổ tạm trú."

Như vậy, việc thu hồi chỉ diễn ra khi người dân đi làm các thủ tục như đăng ký thường trú, tạm trú, tách hộ... dẫn đến thay đổi thông tin. Khi đó, cơ quan Công an sẽ cập nhật dữ liệu lên hệ thống điện tử và thu hồi sổ giấy.

Cán bộ công an hướng dẫn người dân tra cứu thông tin trên hệ thống dữ liệu dân cư (ảnh minh họa)

Người dân thực hiện thủ tục thế nào khi bị thu hồi Sổ hộ khẩu?

Để giải quyết bài toán chứng minh cư trú khi không còn sổ giấy, Chính phủ đã ban hành Nghị định 37/2021/NĐ-CP (có hiệu lực từ 14/5/2021). Theo đó, người dân có quyền khai thác thông tin của chính mình trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để phục vụ các giao dịch.

1. Khai thác thông tin từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư

Theo quy định mới, công dân có thể yêu cầu cung cấp thông tin cư trú thông qua các hình thức:

• Gửi văn bản yêu cầu cung cấp thông tin cho cơ quan quản lý cơ sở dữ liệu dân cư.
• Thông qua cổng dịch vụ công quốc gia, cổng dịch vụ công Bộ Công an.
• Sử dụng dịch vụ nhắn tin theo hướng dẫn của Bộ Công an.

Đặc biệt, các tổ chức hành nghề công chứng, thừa phát lại, ngân hàng, viễn thông... cũng được phép khai thác dữ liệu này (khi có sự đồng ý của chủ thể dữ liệu) để thực hiện các dịch vụ công và giao dịch dân sự. Điều này giúp giảm bớt gánh nặng giấy tờ cho người dân.

2. Sử dụng bản sao chứng thực - Giải pháp tạm thời

Trong giai đoạn chuyển tiếp từ nay đến hết năm 2022, một giải pháp thực tế cho người dân là nên đi chứng thực một vài bản sao Sổ hộ khẩu trước khi thực hiện các thủ tục dẫn đến việc bị thu hồi sổ gốc. Căn cứ khoản 2 Điều 3 Nghị định 23/2015/NĐ-CP, bản sao được chứng thực từ bản chính có giá trị sử dụng thay cho bản chính trong các giao dịch.

Việc sở hữu các bản sao chứng thực sẽ giúp người dân chủ động hơn trong các giao dịch dân sự tại những nơi chưa kịp kết nối hoàn toàn với hệ thống dữ liệu quốc gia.

Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Việc bỏ Sổ hộ khẩu giấy là xu thế tất yếu của quản lý hành chính hiện đại. Để quá trình này diễn ra thuận lợi, người dân cần chủ động thực hiện việc cấp thẻ Căn cước công dân gắn chip và cập nhật chính xác thông tin cá nhân vào hệ thống dữ liệu dân cư. Khi dữ liệu đã "đúng, đủ, sạch, sống", mọi thủ tục hành chính sẽ trở nên đơn giản hơn bao giờ hết, xóa bỏ hoàn toàn nỗi lo về việc thất lạc hay hư hỏng cuốn sổ giấy truyền thống.

Nếu gặp khó khăn trong quá trình thực hiện các thủ tục liên quan đến cư trú, quý khách hàng có thể liên hệ tổng đài hỗ trợ pháp luật để được tư vấn kịp thời.