Trong quá trình thực hiện các thủ tục pháp lý liên quan đến khai nhận di sản thừa kế, nhiều người dân gặp vướng mắc khi cơ quan công chứng yêu cầu cung cấp giấy chứng tử của những người đã khuất từ rất lâu, đặc biệt là ông bà nội, ông bà ngoại. Vậy theo quy định của pháp luật hiện hành, cụ thể là tại thời điểm đầu năm 2024, việc nhận thừa kế từ mẹ có bắt buộc phải có giấy chứng tử của ông bà ngoại hay không? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết dựa trên các căn cứ pháp lý quan trọng.

Người dân cần chuẩn bị đầy đủ giấy tờ hộ tịch khi làm thủ tục thừa kế (ảnh minh họa)

Xác định hàng thừa kế theo quy định của Bộ luật Dân sự

Để hiểu rõ tại sao cần giấy chứng tử của ông bà ngoại, trước hết chúng ta cần xem xét quy định về hàng thừa kế. Khi một người qua đời mà không để lại di chúc, di sản của họ sẽ được chia theo pháp luật cho những người thuộc hàng thừa kế.

Theo quy định tại Điều 651 Bộ luật dân sự 2015 về người thừa kế theo pháp luật:

"1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;

b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;

c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại."

Như vậy, khi mẹ bạn qua đời, những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của mẹ bao gồm: chồng (bố bạn), các con (anh chị em bạn) và cha đẻ, mẹ đẻ của mẹ (tức là ông bà ngoại của bạn). Pháp luật quy định những người ở cùng hàng thừa kế được hưởng phần di sản bằng nhau.

Tại sao phải có giấy chứng tử của ông bà ngoại?

Việc yêu cầu giấy chứng tử của ông bà ngoại không phải là một thủ tục hành chính rườm rà vô căn cứ, mà nhằm mục đích xác định chính xác những người có quyền hưởng di sản. Nếu ông bà ngoại còn sống tại thời điểm mẹ bạn mất, họ đương nhiên có quyền hưởng một phần di sản của mẹ bạn. Nếu họ đã mất trước hoặc mất cùng thời điểm với mẹ bạn, họ sẽ không còn quyền hưởng di sản (trừ trường hợp thừa kế thế vị nếu có).

Căn cứ theo khoản 2 Điều 57 Luật Công chứng 2014 quy định về công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản:

"Trường hợp thừa kế theo pháp luật, thì trong hồ sơ yêu cầu công chứng phải có giấy tờ chứng minh quan hệ giữa người để lại di sản và người được hưởng di sản theo quy định của pháp luật về thừa kế."

Để chứng minh ông bà ngoại không còn thuộc đối tượng được chia di sản (do đã chết), người thừa kế bắt buộc phải cung cấp giấy chứng tử hoặc các giấy tờ có giá trị pháp lý tương đương để cơ quan công chứng có căn cứ loại trừ họ ra khỏi danh sách những người hưởng di sản hiện tại.

Công chứng viên hướng dẫn người dân hoàn thiện hồ sơ khai nhận di sản (ảnh minh họa)

Giải pháp khi không thể tìm thấy giấy chứng tử của ông bà

Thực tế tại Việt Nam, do chiến tranh hoặc thất lạc hồ sơ hộ tịch từ nhiều thập kỷ trước, việc tìm lại giấy chứng tử của ông bà là rất khó khăn. Trong trường hợp này, bạn có thể áp dụng các phương án sau:

• Trích lục khai tử: Liên hệ với UBND cấp xã nơi ông bà cư trú cuối cùng để xin trích lục từ sổ đăng ký khai tử.
• Giấy tờ thay thế: Các giấy tờ như bằng tổ quốc ghi công, giấy xác nhận của cơ quan có thẩm quyền về việc đã mất, hoặc thông tin trên sổ hộ khẩu cũ có ghi chú về việc đã chết cũng có thể được xem xét.
• Cam kết về việc đã chết: Nếu hoàn toàn không còn giấy tờ, bạn có thể làm văn bản cam đoan về việc ông bà đã mất, nêu rõ mốc thời gian và địa điểm. Văn bản này cần có xác nhận chữ ký của UBND cấp xã hoặc được thực hiện dưới hình thức văn bản cam đoan tại văn phòng công chứng. Người cam đoan phải chịu trách nhiệm hoàn toàn trước pháp luật về tính xác thực của thông tin.

Lời khuyên pháp lý

Việc chuẩn bị hồ sơ thừa kế đòi hỏi sự tỉ mỉ và chính xác tuyệt đối để tránh các tranh chấp phát sinh sau này. Bạn nên liên hệ trực tiếp với tổ chức hành nghề công chứng hoặc cán bộ tư pháp hộ tịch tại địa phương để được hướng dẫn cụ thể về các loại giấy tờ thay thế được chấp nhận trong bối cảnh thực tế của gia đình.

Hy vọng những thông tin trên đã giải đáp rõ thắc mắc về việc cung cấp giấy chứng tử của ông bà ngoại khi nhận thừa kế từ mẹ. Việc tuân thủ đúng quy định của Bộ luật dân sự 2015 và Luật Công chứng 2014 sẽ giúp quá trình sang tên tài sản diễn ra thuận lợi và đúng pháp luật.