Trong kỷ nguyên bứt phá của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, nguồn nhân lực chất lượng cao được ví như “chìa khóa vàng” quyết định vị thế công nghệ của quốc gia trên bản đồ thế giới. Nhằm đáp ứng xu hướng phát triển vượt bậc của các ngành vi mạch bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ sinh học và năng lượng mới, Luật Công nghệ cao 2025 (có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2026) đã thiết lập những khung khổ pháp lý mang tính đột phá chưa từng có. Vậy theo quy định mới nhất, những ai chính thức được xếp vào hàng ngũ nhân lực công nghệ cao? Những chế độ đãi ngộ, ưu đãi về thuế và môi trường làm việc đặc thù nào đang mở ra cơ hội hấp dẫn cho các chuyên gia, kỹ sư và nhà khoa học?

Nhân lực công nghệ cao gồm những nhóm đối tượng nào theo luật mới?

Trước đây, không ít người lầm tưởng rằng chỉ cần làm việc trong các khu công nghệ cao hoặc tại các tập đoàn viễn thông, công nghệ thông tin thì đương nhiên được xem là nhân lực công nghệ cao. Tuy nhiên, căn cứ theo khoản 1 Điều 13 Luật Công nghệ cao 2025, khái niệm nhân lực công nghệ cao đã được lượng hóa chuẩn xác và phân định thành hai nhóm đối tượng then chốt gắn liền với năng lực thực chiến và công nghệ chiến lược:

• Nhóm chuyên gia kỹ thuật và nghiên cứu triển khai: Bao gồm công dân Việt Nam, người Việt Nam định cư ở nước ngoài và cả chuyên gia, nhân tài người nước ngoài sở hữu trình độ chuyên môn, kỹ năng cao, đồng thời có năng lực thực thụ trong việc nghiên cứu và phát triển (R&D), làm chủ, tiếp nhận chuyển giao hoặc trực tiếp thương mại hóa các thành quả công nghệ cao, công nghệ chiến lược;
• Nhóm cán bộ đầu ngành và tổng công trình sư: Bao gồm các tổng công trình sư, chuyên gia tầm cỡ, nhà khoa học dạn dày kinh nghiệm thực tiễn đã từng chủ trì, dẫn dắt các dự án phát triển công nghệ cao, tạo ra các sản phẩm công nghệ cao hoặc công nghệ chiến lược phục vụ quốc phòng - an ninh và phát triển kinh tế đất nước.

Quy định mang tính bước ngoặt này khẳng định: Tiêu chuẩn công nhận nhân lực công nghệ cao hoàn toàn không dựa vào chức danh hình thức hay địa điểm làm việc thuần túy, mà tập trung tuyệt đối vào năng lực giải quyết các bài toán công nghệ lõi và khả năng chuyển hóa tri thức thành giá trị kinh tế - kỹ thuật thiết thực.

Nhân lực công nghệ cao được thụ hưởng những đặc quyền và chính sách ưu đãi nào?

Để giải tỏa cơn khát nhân tài công nghệ và ngăn chặn tình trạng “chảy máu chất xám”, Nhà nước đã luật hóa các cam kết đãi ngộ tối đa dành cho đội ngũ tinh hoa này:

1. Cơ chế ưu đãi đặc biệt và bảo đảm môi trường sống lý tưởng

Tại khoản 2 Điều 13 Luật Công nghệ cao 2025, Nhà nước khẳng định ban hành chính sách ưu đãi đặc biệt để thu hút, phát triển và sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực công nghệ cao thông qua hệ thống pháp luật về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo cùng các văn bản liên quan. Đặc biệt, theo tinh thần tại khoản 4 Điều 4 Luật Công nghệ cao 2025, Nhà nước cam kết:

“Bảo đảm điều kiện sống và làm việc thuận lợi nhất cho nhân lực công nghệ cao, công nghệ chiến lược làm việc tại Việt Nam.”

Điều này đồng nghĩa với việc các nhà khoa học, kỹ sư đầu ngành không chỉ được hỗ trợ về công cụ nghiên cứu, trang thiết bị tối tân mà còn được tạo điều kiện thuận lợi nhất về thủ tục thị thực, giấy phép lao động (đối với kiều bào và người nước ngoài), chính sách nhà ở công vụ hoặc hỗ trợ an cư ổn định dài hạn.

2. Đòn bẩy tài chính và ưu đãi cao nhất về thuế thu nhập cá nhân

Theo khoản 3 Điều 11 Luật Công nghệ cao 2025, các cá nhân trực tiếp tham gia vào hoạt động nghiên cứu sáng tạo công nghệ lõi, giải mã, làm chủ và ứng dụng công nghệ cao thuộc Danh mục ưu tiên đầu tư phát triển sẽ được hưởng mức ưu đãi cao nhất về thuế thu nhập cá nhân, tiếp cận các quỹ tài trợ khoa học công nghệ quốc gia và nhận kinh phí nâng cao năng lực chuyên môn ở cấp độ quốc tế.

Chính sách hỗ trợ tổ chức, doanh nghiệp đầu tư đào tạo nhân lực công nghệ cao

Sự bứt phá của nguồn nhân lực không thể chỉ trông chờ vào nỗ lực tự thân của từng chuyên gia, mà đòi hỏi sự chung tay của cả hệ sinh thái doanh nghiệp và trường viện. Thấu hiểu điều đó, khoản 3 Điều 13 Luật Công nghệ cao 2025 đã quy định chính sách hỗ trợ mạnh mẽ của Nhà nước đối với các tổ chức, cá nhân tham gia đầu tư vào hoạt động đào tạo, thu hút và bồi dưỡng nhân lực công nghệ cao.

Theo cơ chế mới:

• Hỗ trợ chi phí đầu tư vườn ươm, phòng lab: Doanh nghiệp thành lập trung tâm R&D, mở các khóa đào tạo thực hành vi mạch bán dẫn, AI hay tự động hóa được trừ chi phí tính thuế thu nhập doanh nghiệp và hỗ trợ nguồn vốn phát triển theo Điều 11 Luật Công nghệ cao 2025;
• Thắt chặt liên kết Ba nhà: Thúc đẩy mô hình phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước - Viện trường - Doanh nghiệp nhằm thương mại hóa nhanh chóng các sáng chế và trao quyền tự chủ tối đa cho nhóm nghiên cứu.

Lời khuyên thiết thực cho kỹ sư và nhà nghiên cứu công nghệ

Các quy định của Điều 4 Luật Công nghệ cao 2025 cùng các chính sách đãi ngộ đi kèm đang tạo ra hành lang thông thoáng chưa từng thấy. Để tận dụng trọn vẹn quyền lợi, các cá nhân và doanh nghiệp công nghệ cần:

1. Chủ động hoàn thiện hồ sơ minh chứng về kết quả nghiên cứu, sáng chế hoặc bằng sở hữu trí tuệ đã được công nhận;
2. Đối chiếu định hướng nghiên cứu với Danh mục công nghệ cao được ưu tiên đầu tư phát triển do cơ quan có thẩm quyền ban hành để nắm bắt kịp thời các gói tài trợ, miễn giảm thuế;
3. Tận dụng các chương trình hợp tác quốc tế, phòng thí nghiệm trọng điểm dùng chung nhằm tối ưu hóa chi phí nghiên cứu và nâng tầm giải pháp công nghệ Việt Nam.