Vai trò chiến lược của Bộ Khoa học và Công nghệ trong kỷ nguyên mới

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, Bộ Khoa học và Công nghệ đóng vai trò là đầu tàu dẫn dắt sự phát triển dựa trên nền tảng tri thức và tiến bộ kỹ thuật. Nhằm hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu lực thực thi, Chính phủ đã ban hành Nghị định 225/2026/NĐ-CP, quy định rõ ràng và mở rộng phạm vi quản lý của Bộ, đặc biệt là trong các lĩnh vực mới nổi như trí tuệ nhân tạo, công nghiệp công nghệ số và chuyển đổi số.

1. Các lĩnh vực quản lý nhà nước trọng yếu

Căn cứ theo quy định tại Điều 1 Nghị định 225/2026/NĐ-CP, Bộ Khoa học và Công nghệ là cơ quan của Chính phủ thực hiện chức năng quản lý nhà nước đa ngành, đa lĩnh vực. Các nhóm lĩnh vực cụ thể gồm:

Khoa học, công nghệ và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Đây là trụ cột quan trọng nhất, bao gồm hoạt động nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, phát triển công nghệ cao và công nghệ chiến lược theo định hướng tại Nghị định 225/2026/NĐ-CP. Cơ quan quản lý chịu trách nhiệm xây dựng các khung pháp lý thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) nhằm thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, tạo môi trường thuận lợi để thương mại hóa các sáng chế khoa học.

Sở hữu trí tuệ và bảo hộ tài sản trí tuệ

Trong nền kinh tế số, quyền sở hữu trí tuệ chính là thước đo giá trị vô hình của doanh nghiệp. Bộ Khoa học và Công nghệ quản lý việc xác lập, chuyển giao quyền sở hữu công nghiệp, thanh tra và giải quyết các tranh chấp thương mại liên quan. Đồng thời, công tác phát triển và quản lý nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý quốc gia cũng được tập trung bảo vệ vững chắc.

Tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng sản phẩm, hàng hóa

Bộ giữ vai trò đầu mối quốc gia trong việc xây dựng hệ thống quy chuẩn kỹ thuật, bảo đảm thống nhất quản lý chất lượng hàng hóa lưu thông trên thị trường, trên nền tảng trực tuyến cũng như trong các giao dịch thương mại điện tử.

2. Những điểm mới trong quản lý công nghệ số và an toàn bức xạ

Một điểm đột phá trong nhiệm vụ của Bộ là việc đồng bộ hóa quản lý các hạ tầng số theo tinh thần của Luật Chuyển đổi số 2025:

• Trí tuệ nhân tạo (AI) và Giao dịch điện tử: Xây dựng khung pháp lý an toàn, đạo đức cho AI và các nền tảng định danh, xác thực điện tử.
• Bưu chính, viễn thông và tần số vô tuyến điện: Quy hoạch tài nguyên tần số, kho số viễn thông và mở rộng tên miền quốc gia .vn.
• Năng lượng nguyên tử và an toàn hạt nhân: Tăng cường kiểm soát an toàn bức xạ, quản lý nguồn phóng xạ và chuẩn bị phương án ứng phó sự cố khẩn cấp.

3. Tầm quan trọng của việc hoàn thiện tổ chức bộ máy

Việc kiện toàn tổ chức và phân định rành mạch chức năng quản lý giúp tối ưu hóa hiệu quả hoạt động của cơ quan nhà nước, loại bỏ các chồng chéo trong chỉ đạo điều hành. Sự phối hợp chặt chẽ này tạo đòn bẩy vững chắc để các doanh nghiệp công nghệ bứt phá, góp phần hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi số quốc gia toàn diện.

Các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân hoạt động trong lĩnh vực công nghệ cần nắm vững những thay đổi quan trọng này để chủ động tuân thủ đúng pháp luật, đồng thời thụ hưởng kịp thời các chính sách ưu đãi của Nhà nước đối với hoạt động nghiên cứu và phát triển.