Doanh nghiệp công nghệ cao nhóm 2 là gì và đang nắm giữ những lợi thế vượt trội nào trong bức tranh kinh tế số hiện nay? Với sự ra đời của Luật Công nghệ cao 2025, khung khổ pháp lý về công nghệ cao tại Việt Nam đã có bước chuyển mình mang tính đột phá khi lần đầu tiên phân định rạch ròi giữa doanh nghiệp công nghệ cao nhóm 1 và nhóm 2. Việc phân loại này không chỉ giúp hoàn thiện chính sách quốc gia mà còn mở ra hành lang ưu đãi toàn diện từ thuế, đất đai, đấu thầu cho đến thủ tục hải quan cho cộng đồng doanh nghiệp.

1. Doanh nghiệp công nghệ cao nhóm 2 là gì? Tiêu chí nhận diện theo luật mới

Căn cứ quy định tại khoản 8 Điều 3 Luật Công nghệ cao 2025, doanh nghiệp công nghệ cao được định nghĩa là doanh nghiệp sản xuất sản phẩm công nghệ cao, cung ứng dịch vụ công nghệ cao, đồng thời có hoạt động nghiên cứu và phát triển công nghệ, sản phẩm công nghệ cao.

Đặc biệt, tại khoản 3 Điều 15 Luật Công nghệ cao 2025, hệ thống pháp luật chính thức phân loại doanh nghiệp công nghệ cao thành 02 nhóm trụ cột: doanh nghiệp công nghệ cao nhóm 1 và doanh nghiệp công nghệ cao nhóm 2. Trong đó, khoản 5 Điều 15 Luật Công nghệ cao 2025 đã định danh ngắn gọn và chuẩn xác:

"Doanh nghiệp công nghệ cao nhóm 2 là doanh nghiệp công nghệ cao quy định tại khoản 2 Điều này."

Như vậy, hiểu một cách toàn diện và sâu sắc, doanh nghiệp công nghệ cao nhóm 2 là thực thể kinh doanh thỏa mãn trọn vẹn hai tầng điều kiện khắt khe về sản xuất sản phẩm công nghệ cao và các chỉ số vận hành công nghệ:

Tầng điều kiện 1: Tiêu chí chung của doanh nghiệp sản xuất sản phẩm công nghệ cao

Theo khoản 1 Điều 15 Luật Công nghệ cao 2025, doanh nghiệp bắt buộc phải đáp ứng hai yêu cầu nền tảng:

• Sản xuất các sản phẩm công nghệ cao hoặc cung ứng các dịch vụ công nghệ cao thuộc Danh mục sản phẩm công nghệ cao được khuyến khích phát triển;
• Áp dụng nghiêm ngặt các biện pháp thân thiện với môi trường, thực hành tiết kiệm năng lượng tối ưu, và sở hữu hệ thống quản lý chất lượng đạt tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia của Việt Nam (hoặc áp dụng tiêu chuẩn khu vực, quốc tế tiên tiến nếu Việt Nam chưa ban hành quy chuẩn tương ứng).

Tầng điều kiện 2: Tiêu chuẩn bổ sung về quyền sở hữu công nghệ và năng lực R&D

Không dừng lại ở việc sản xuất đơn thuần, theo khoản 2 Điều 15 Luật Công nghệ cao 2025, doanh nghiệp công nghệ cao nhóm 2 còn phải chứng minh được:

• Cơ sở pháp lý về công nghệ: Doanh nghiệp phải sở hữu công nghệ, đồng sở hữu công nghệ, nắm giữ quyền sử dụng hợp pháp công nghệ hoặc có hoạt động nhận chuyển giao công nghệ hợp pháp để ứng dụng và sản xuất;
• Các chỉ số tài chính và nhân sự khoa học: Đáp ứng đầy đủ các tiêu chí luật định về tổng doanh thu tạo ra từ sản phẩm công nghệ cao, tỷ lệ kinh phí dành cho hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) thực hiện ngay tại Việt Nam, cũng như số lượng lao động trình độ cao trực tiếp tham gia công tác R&D.

2. Điểm khác biệt mấu chốt giữa doanh nghiệp công nghệ cao nhóm 1 và nhóm 2

Một câu hỏi pháp lý thường gặp trên thực tế là: Điều gì phân tách doanh nghiệp nhóm 1 và doanh nghiệp nhóm 2?

Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở khoản 4 Điều 15 Luật Công nghệ cao 2025. Cụ thể, doanh nghiệp công nghệ cao nhóm 1 ngoài việc đáp ứng các tiêu chí nền tảng của nhóm 2 thì còn bắt buộc phải thỏa mãn thêm ít nhất một trong hai điều kiện nâng cao:

• Trực tiếp thực hiện hoạt động nghiên cứu và phát triển ra công nghệ cao, sản phẩm công nghệ cao mới;
• Đạt tỷ lệ nội địa hóa tối thiểu theo quy định của Chính phủ cho từng ngành, đồng thời tổng mức chi cho hoạt động nghiên cứu và phát triển tại Việt Nam hằng năm phải chạm ngưỡng tối thiểu 1% trên doanh thu thuần (sau khi đã trừ giá trị đầu vào).

Chính sự phân nhóm tinh tế này giúp các doanh nghiệp đang trong lộ trình phát triển công nghệ cao (nhóm 2) vẫn tiếp cận được gói hỗ trợ trọng điểm mà không bị tạo rào cản quá tầm với như nhóm 1.

3. Doanh nghiệp công nghệ cao nhóm 2 được hưởng những ưu đãi gì?

Theo điểm c khoản 3 Điều 16 Luật Công nghệ cao 2025, doanh nghiệp công nghệ cao nhóm 2 được thụ hưởng hệ thống chính sách ưu đãi, hỗ trợ theo pháp luật về đầu tư, pháp luật về thuế, pháp luật về đất đai và các quy định pháp luật liên quan khác. Cụ thể từng lĩnh vực ưu đãi được thiết kế đồng bộ như sau:

3.1. Ưu đãi theo pháp luật về đầu tư: Ngành nghề đặc biệt ưu đãi

Khoản 1 Điều 16 Luật Công nghệ cao 2025 khẳng định rõ ràng: Sản xuất sản phẩm công nghệ cao, sản xuất sản phẩm công nghệ chiến lược và sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ công nghệ cao mặc nhiên thuộc ngành, nghề đặc biệt ưu đãi đầu tư trong Danh mục ngành, nghề ưu đãi đầu tư.

Do đó, dự án đầu tư của doanh nghiệp công nghệ cao nhóm 2 được xếp vào diện thụ hưởng cao nhất về thủ tục đầu tư nhanh chóng, tạo điều kiện tiếp cận các nguồn lực hỗ trợ hạ tầng kỹ thuật và giải quyết các thủ tục cấp phép đầu tư thuận lợi.

3.2. Ưu đãi vượt trội về các sắc thuế

Chính sách thuế là đòn bẩy tài chính quan trọng hàng đầu cho doanh nghiệp nhóm 2:

• Thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN): Điểm b khoản 7 Điều 25 Luật Công nghệ cao 2025 đã chính thức bổ sung doanh nghiệp công nghệ cao nhóm 2 vào nhóm đối tượng được hưởng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp. Doanh nghiệp sẽ được hưởng mức thuế suất ưu đãi, thời gian miễn thuế, giảm thuế tính từ năm đầu tiên có thu nhập chịu thuế từ dự án đầu tư (hoặc từ năm thứ 4 nếu 3 năm đầu chưa phát sinh thu nhập chịu thuế).
• Miễn thuế nhập khẩu 05 năm: Khoản 6 Điều 25 Luật Công nghệ cao 2025 sửa đổi điểm c khoản 21 Điều 16 Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 2016: Các loại nguyên liệu, vật tư, linh kiện nhập khẩu để phục vụ sản xuất, nghiên cứu của doanh nghiệp công nghệ cao nhóm 2 được miễn thuế nhập khẩu trong thời hạn 05 năm kể từ ngày bắt đầu nghiên cứu, sản xuất thực tế. Đây là nguồn trợ lực khổng lồ giúp giảm chi phí sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh.

3.3. Ưu đãi về tiền sử dụng đất và tiền thuê đất

Căn cứ quy định tại Điều 157 Luật Đất đai 2024, việc sử dụng đất vào mục đích sản xuất, kinh doanh thuộc ngành, lĩnh vực ưu đãi đầu tư hoặc tại địa bàn ưu đãi đầu tư là một trong các trường hợp được Nhà nước miễn, giảm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất (trừ đất xây dựng nhà ở thương mại và đất thương mại dịch vụ).

Do hoạt động sản xuất sản phẩm công nghệ cao của doanh nghiệp công nghệ cao nhóm 2 thuộc Danh mục ngành, nghề đặc biệt ưu đãi đầu tư, doanh nghiệp sẽ được xem xét miễn hoặc giảm tiền thuê đất tùy theo địa bàn và quy mô dự án theo quy định chi tiết của pháp luật đất đai.

3.4. Áp dụng chế độ ưu tiên thủ tục Hải quan

Khoản 5 Điều 25 Luật Công nghệ cao 2025 sửa đổi khoản 2 Điều 42 Luật Hải quan 2014 quy định: Doanh nghiệp được cơ quan có thẩm quyền công bố là doanh nghiệp công nghệ cao được xem xét công nhận áp dụng chế độ ưu tiên về thủ tục hải quan khi đáp ứng các điều kiện về tuân thủ pháp luật, kiểm toán, kiểm soát nội bộ và thanh toán điện tử.

Chế độ ưu tiên này cho phép doanh nghiệp được miễn kiểm tra hồ sơ giấy tờ, miễn kiểm tra thực tế hàng hóa, thông quan nhanh chóng và ưu tiên giải quyết thủ tục tại cửa khẩu.

3.5. Cơ hội bứt phá trong hoạt động đấu thầu và dự án PPP

Luật mới cũng tạo ra sân chơi cực kỳ rộng mở cho các doanh nghiệp nhóm 2 khi tham gia mua sắm công:

• Ưu đãi nhà thầu và sản phẩm: Theo khoản 3 Điều 25 Luật Công nghệ cao 2025 sửa đổi Luật Đấu thầu 2023, doanh nghiệp công nghệ cao nhóm 2 và các sản phẩm công nghệ cao thuộc danh mục khuyến khích phát triển do doanh nghiệp sản xuất được hưởng cơ chế ưu đãi lựa chọn nhà thầu, ưu tiên chấm điểm thầu khi tham gia các gói thầu mua sắm công;
• Miễn chứng minh năng lực thu xếp vốn: Doanh nghiệp công nghệ cao nằm trong nhóm nhà đầu tư không phải chứng minh khả năng thu xếp vốn chủ sở hữu trong đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư và dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP);
• Cơ chế chấp nhận rủi ro: Doanh nghiệp công nghệ cao nhóm 2 được áp dụng cơ chế chấp nhận rủi ro trong hoạt động nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, giúp doanh nghiệp yên tâm dồn lực nghiên cứu mà không bị vướng mắc các rào cản hành chính.

4. Khuyến nghị thực thi cho các doanh nghiệp

Để tận dụng tối đa các 'đặc quyền' ưu đãi trên, các tổ chức và doanh nghiệp đang hoạt động trong lĩnh vực công nghệ cần chủ động rà soát hệ thống kế toán chi phí R&D, chuẩn hóa hồ sơ sở hữu công nghệ, giấy phép môi trường và tiến hành thủ tục đề nghị cấp văn bản xác nhận doanh nghiệp công nghệ cao theo hướng dẫn chi tiết của Chính phủ.