Người đồng tính, người chuyển giới là những đối tượng nhạy cảm và dễ bị tổn thương trong môi trường giam giữ. Để bảo vệ quyền con người và sự an toàn cá nhân, Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam 2015 đã có những quy định cụ thể về việc bố trí buồng giam riêng cho các đối tượng này.

Quy định về việc bố trí buồng giam riêng cho người đồng tính

Theo quy định tại khoản 4 Điều 18 Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam 2015, việc phân loại và bố trí người bị tạm giữ, tạm giam được thực hiện rất chặt chẽ. Cụ thể:

“4. Người bị tạm giữ, người bị tạm giam sau đây có thể được bố trí giam giữ ở buồng riêng:

a) Người đồng tính, người chuyển giới;

b) Người quy định tại các điểm e, i và m khoản 1 Điều này;

c) Phụ nữ có thai hoặc có con dưới 36 tháng tuổi ở cùng.”

Như vậy, pháp luật Việt Nam đã chính thức ghi nhận quyền được xem xét bố trí buồng giam riêng đối với người đồng tính và người chuyển giới. Đây là một bước tiến lớn trong việc bảo đảm quyền con người, tránh các nguy cơ bị xâm hại, kỳ thị hoặc các xung đột không đáng có trong môi trường tập thể tại các cơ sở giam giữ.

Các đối tượng khác cũng được ưu tiên bố trí buồng riêng

Bên cạnh người đồng tính và chuyển giới, Điều 18 của luật này cũng liệt kê một số đối tượng đặc thù khác được áp dụng chế độ giam giữ riêng biệt nhằm đảm bảo công tác quản lý và sức khỏe cộng đồng, bao gồm:

• Người mắc bệnh truyền nhiễm nhóm A theo quy định của Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm.
• Người bị kết án tử hình đang chờ thi hành án.
• Người có dấu hiệu mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi nhưng chưa được giám định.
• Phụ nữ có thai hoặc đang nuôi con nhỏ dưới 36 tháng tuổi.

Việc phân loại này không chỉ dựa trên giới tính mà còn dựa trên tình trạng sức khỏe, tính chất tội phạm và các đặc điểm nhân thân đặc biệt khác để đảm bảo tính nhân văn của pháp luật hình sự.

Thực tế triển khai: Những rào cản và thách thức

Mặc dù luật đã quy định rõ ràng, nhưng việc áp dụng vào thực tế vẫn gặp không ít khó khăn. Theo khoản 2 Điều 18 Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam 2015:

“Trong trường hợp đặc biệt, do điều kiện thực tế mà nhà tạm giữ, trại tạm giam không thể đáp ứng được yêu cầu giam giữ riêng quy định tại khoản 1 Điều này thì Trưởng nhà tạm giữ, Giám thị trại tạm giam, Trưởng buồng tạm giữ đồn biên phòng phối hợp với cơ quan đang thụ lý vụ án quyết định bằng văn bản những người được giam giữ chung.”

Thách thức lớn nhất hiện nay chính là cơ sở vật chất của nhiều trại tạm giam chưa đủ điều kiện để tách riêng quá nhiều buồng giam nhỏ. Bên cạnh đó, việc xác định giới tính đối với người đồng tính cũng là một vấn đề nan giải. Hiện nay, việc xác định giới tính chủ yếu dựa trên giấy tờ tùy thân (Chứng minh nhân dân/Căn cước công dân) và cấu tạo sinh học tự nhiên. Trong khi đó, người đồng tính thường có tâm sinh lý khác biệt nhưng chưa thực hiện chuyển đổi giới tính về mặt pháp lý, dẫn đến khó khăn cho cán bộ quản lý trong việc đưa ra quyết định giam giữ tại buồng nam hay buồng nữ.

Để giải quyết vấn đề này, các cơ quan chức năng cần có những hướng dẫn chi tiết hơn về quy trình xác định đối tượng nhạy cảm ngay từ khâu tiếp nhận, đồng thời đầu tư nâng cấp hạ tầng cơ sở giam giữ để đáp ứng đúng tinh thần của luật pháp.