Trong xã hội hiện đại, các thủ đoạn lừa đảo chiếm đoạt tài sản ngày càng trở nên tinh vi và xảo quyệt, từ lừa đảo trực tiếp đến các hình thức công nghệ cao. Pháp luật Việt Nam đã quy định rất rõ ràng và nghiêm khắc đối với hành vi này nhằm bảo vệ quyền sở hữu tài sản của công dân. Vậy, tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản bị xử lý như thế nào? Khi nào thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự và khi nào chỉ bị xử phạt hành chính?

Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là gì?

Theo quy định tại Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), lừa đảo chiếm đoạt tài sản là hành vi dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản của người khác. Đặc điểm cốt lõi của tội danh này chính là yếu tố "gian dối" – người phạm tội đưa ra thông tin sai sự thật khiến nạn nhân tin tưởng và tự nguyện giao tài sản, sau đó chiếm đoạt luôn số tài sản đó.

Các khung hình phạt nghiêm khắc theo Điều 174 Bộ luật Hình sự

Tùy vào giá trị tài sản chiếm đoạt và tính chất của hành vi, người phạm tội có thể đối mặt với một trong bốn khung hình phạt chính:

Khung 1: Phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù đến 03 năm

Áp dụng đối với hành vi chiếm đoạt tài sản trị giá từ 02 triệu đồng đến dưới 50 triệu đồng. Trường hợp tài sản dưới 02 triệu đồng vẫn có thể bị xử lý hình sự nếu đã bị xử phạt hành chính, đã bị kết án về tội chiếm đoạt chưa được xóa án tích, hoặc gây ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự.

Khung 2: Phạt tù từ 02 năm đến 07 năm

Áp dụng khi phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, dùng thủ đoạn xảo quyệt, hoặc chiếm đoạt tài sản trị giá từ 50 triệu đồng đến dưới 200 triệu đồng.

Khung 3: Phạt tù từ 07 năm đến 15 năm

Áp dụng đối với hành vi chiếm đoạt tài sản trị giá từ 200 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng hoặc lợi dụng thiên tai, dịch bệnh để phạm tội.

Khung 4: Phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân

Đây là mức hình phạt cao nhất dành cho tội danh này, áp dụng khi giá trị tài sản chiếm đoạt từ 500 triệu đồng trở lên hoặc lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, tình trạng khẩn cấp.

Trích dẫn Khoản 4 Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015:
"4. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân:
a) Chiếm đoạt tài sản trị giá 500.000.000 đồng trở lên;
b) Lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, tình trạng khẩn cấp."

Xử phạt hành chính khi chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự

Nếu hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm (ví dụ giá trị tài sản dưới 02 triệu đồng và không thuộc các trường hợp đặc biệt), người vi phạm sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính.

Cụ thể, theo Khoản 1 Điều 15 Nghị định 144/2021/NĐ-CP, mức phạt tiền dao động từ 02 triệu đồng đến 03 triệu đồng. Ngoài ra, người vi phạm còn bị tịch thu tang vật, phương tiện và buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp.

Việc hiểu rõ các quy định pháp luật không chỉ giúp chúng ta cảnh giác trước các thủ đoạn lừa đảo mà còn là lời cảnh tỉnh cho những ai có ý định thực hiện hành vi sai trái. Hãy thượng tôn pháp luật để bảo vệ chính mình và cộng đồng.