Trong hành trình làm mẹ, bên cạnh niềm hạnh phúc đón chào thiên thần nhỏ, không ít lao động nữ phải đối mặt với nỗi lo âu về sự nghiệp, đặc biệt là khi thời điểm hết hạn hợp đồng lao động lại trùng đúng vào giai đoạn nghỉ thai sản. Câu hỏi đặt ra là: Liệu doanh nghiệp có bắt buộc phải ký tiếp hợp đồng? Quyền lợi về bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế sẽ đi về đâu nếu quan hệ lao động chấm dứt ngay lúc này?

Doanh nghiệp có bắt buộc phải ký tiếp hợp đồng với lao động đang nghỉ thai sản?

Nhiều người lầm tưởng rằng pháp luật bảo vệ tuyệt đối lao động nữ trong thời gian thai sản, nghĩa là doanh nghiệp không được để họ nghỉ việc. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa việc "đơn phương chấm dứt hợp đồng" và "hết hạn hợp đồng".

Theo quy định tại khoản 3 Điều 137 Bộ luật Lao động 2019, người sử dụng lao động không được sa thải hoặc đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động đối với người lao động vì lý do kết hôn, mang thai, nghỉ thai sản, nuôi con dưới 12 tháng tuổi. Đây là lá chắn bảo vệ mẹ bầu khỏi những quyết định chủ quan, áp đặt từ phía công ty.

Thế nhưng, nếu hợp đồng lao động hết hạn tự nhiên, đây lại là một câu chuyện khác. Căn cứ vào khoản 1 Điều 34 Bộ luật Lao động 2019, hết hạn hợp đồng lao động là một trong những căn cứ đương nhiên làm chấm dứt quan hệ lao động. Điều này có nghĩa là khi hợp đồng đến ngày kết thúc, doanh nghiệp không có nghĩa vụ bắt buộc phải ký tiếp hợp đồng mới, trừ trường hợp lao động nữ đó là thành viên ban lãnh đạo của tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở đang trong nhiệm kỳ.

Quyền ưu tiên giao kết hợp đồng mới: Cơ hội cho lao động nữ

Dù không bắt buộc, nhưng để bảo vệ quyền lợi cho phụ nữ, Bộ luật Lao động 2019 cũng dành cho họ một sự ưu tiên đặc biệt. Cụ thể, tại khoản 3 Điều 137 có nêu rõ:

Trường hợp hợp đồng lao động hết hạn trong thời gian lao động nữ mang thai hoặc nuôi con dưới 12 tháng tuổi thì được ưu tiên giao kết hợp đồng lao động mới.

Quy định này mang tính chất khuyến khích và tạo điều kiện. Nếu doanh nghiệp vẫn có nhu cầu sử dụng lao động, họ phải dành vị trí đó cho người phụ nữ đang trong giai đoạn thai sản này trước khi tuyển dụng người mới. Tuy nhiên, quyền quyết định cuối cùng vẫn nằm ở người sử dụng lao động dựa trên tình hình sản xuất kinh doanh thực tế.

Nếu không có ý định ký tiếp, người sử dụng lao động phải gửi thông báo chấm dứt hợp đồng lao động bằng văn bản cho người lao động theo đúng trình tự quy định tại khoản 1 Điều 45 Bộ luật Lao động 2019. Khi đó, doanh nghiệp phải thanh toán đầy đủ các khoản tiền liên quan đến lợi ích của người lao động như tiền lương, trợ cấp thôi việc (nếu có), đồng thời hoàn thành thủ tục chốt sổ bảo hiểm xã hội.

Quyền lợi về Bảo hiểm xã hội (BHXH) khi hợp đồng chấm dứt giữa chừng

Đây là vấn đề mà các mẹ bỉm sữa quan tâm nhất. Theo khoản 1 Điều 34 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, lao động nữ sinh con được nghỉ hưởng chế độ thai sản 06 tháng. Vậy nếu hợp đồng hết hạn vào tháng thứ 3 của kỳ nghỉ thì sao?

Căn cứ vào điểm a khoản 2 Điều 12 Thông tư 59/2015/TT-BLĐTBXH:

Trường hợp hợp đồng lao động hết thời hạn trong thời gian người lao động nghỉ việc hưởng chế độ thai sản thì thời gian hưởng chế độ thai sản từ khi nghỉ việc đến khi hợp đồng lao động hết thời hạn được tính là thời gian đóng bảo hiểm xã hội, thời gian hưởng chế độ thai sản sau khi hợp đồng lao động hết thời hạn không được tính là thời gian đã đóng bảo hiểm xã hội.

Như vậy, người lao động vẫn được hưởng trọn vẹn số tiền trợ cấp thai sản cho cả 06 tháng (do cơ quan BHXH chi trả), nhưng thời gian tham gia BHXH chỉ được tính đến ngày hợp đồng lao động hết hạn. Sau thời điểm đó, người lao động không còn trong quan hệ lao động nên không được tính là đang đóng BHXH nữa.

Chế độ Bảo hiểm y tế (BHYT) có bị cắt ngay lập tức?

Về quyền lợi BHYT, khoản 6 Điều 42 Quyết định 595/QĐ-BHXH quy định người lao động nghỉ thai sản từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng thì được cơ quan BHXH đóng BHYT.

Tuy nhiên, khi hợp đồng lao động hết hạn và không được ký mới, người sử dụng lao động sẽ làm thủ tục báo giảm lao động. Quyền lợi BHYT theo diện lao động tại doanh nghiệp sẽ chỉ có giá trị đến hết tháng mà doanh nghiệp báo giảm. Để đảm bảo việc khám chữa bệnh không bị gián đoạn, các mẹ bỉm sữa nên chủ động tham gia BHYT hộ gia đình ngay sau khi chấm dứt hợp đồng lao động.

Tóm lại, dù không buộc doanh nghiệp phải ký tiếp hợp đồng, nhưng pháp luật vẫn đảm bảo những quyền lợi cốt lõi về tài chính (trợ cấp thai sản) cho lao động nữ. Lời khuyên cho các mẹ là hãy chủ động trao đổi với bộ phận nhân sự trước khi nghỉ thai sản để nắm bắt kế hoạch của công ty, từ đó có sự chuẩn bị tốt nhất cho tương lai của mình và con trẻ.