Mỗi dịp Tết đến Xuân về, nhu cầu nghỉ ngơi và đoàn viên của người lao động, đặc biệt là những người làm việc xa quê, lại trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Để có thêm thời gian bên gia đình trong dịp Tết Nguyên đán 2026 sắp tới, nhiều người lựa chọn phương án dồn ngày nghỉ phép năm vào kỳ nghỉ lễ chính thức. Tuy nhiên, không ít trường hợp gặp phải sự từ chối từ phía người sử dụng lao động, dẫn đến những thắc mắc về quyền lợi pháp lý và rủi ro kỷ luật.

1. Quyền nghỉ phép năm và cơ chế thỏa thuận theo Bộ luật Lao động

Theo quy định tại Bộ luật Lao động 2019, cụ thể là tại Điều 113, người lao động làm việc đủ 12 tháng cho một người sử dụng lao động thì được nghỉ hằng năm, hưởng nguyên lương theo hợp đồng lao động.

Về việc thực hiện lịch nghỉ, khoản 4 Điều 113 quy định rõ: Người sử dụng lao động có trách nhiệm quy định lịch nghỉ hằng năm sau khi tham khảo ý kiến của người lao động và phải thông báo trước cho người lao động biết. Điều này có nghĩa là quyền quyết định cuối cùng về thời điểm nghỉ phép thuộc về doanh nghiệp, dựa trên kế hoạch sản xuất, kinh doanh thực tế.

Tuy nhiên, pháp luật cũng mở ra cơ chế linh hoạt cho phép người lao động thỏa thuận với người sử dụng lao động để nghỉ hằng năm thành nhiều lần hoặc nghỉ gộp tối đa 03 năm một lần. Như vậy, việc dồn phép năm vào nghỉ Tết là một quyền mang tính thỏa thuận, không phải là quyền đương nhiên mà người lao động có thể tự ý thực hiện nếu không có sự đồng ý của công ty.

2. Doanh nghiệp từ chối dồn phép có bị xử phạt hành chính không?

Vì việc nghỉ gộp phép là dựa trên sự thỏa thuận giữa hai bên, nên nếu doanh nghiệp căn cứ vào tình hình sản xuất thực tế (ví dụ: đơn hàng gấp cuối năm, thiếu hụt nhân sự dịp Tết) để từ chối yêu cầu dồn phép của nhân viên thì không bị coi là vi phạm pháp luật và sẽ không bị xử phạt hành chính.

Ngược lại, nếu doanh nghiệp vi phạm các quy định về nghỉ hằng năm (ví dụ: không cho người lao động nghỉ phép dù đã đủ điều kiện và không có lý do chính đáng, hoặc không thanh toán tiền lương cho những ngày chưa nghỉ), họ có thể đối mặt với mức phạt tiền theo quy định tại Điều 18 Nghị định 12/2022/NĐ-CP:

Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với người sử dụng lao động có hành vi vi phạm quy định của pháp luật về nghỉ hằng năm, nghỉ lễ, tết, nghỉ việc riêng có hưởng lương.

Lưu ý rằng mức phạt trên áp dụng đối với cá nhân, đối với tổ chức vi phạm thì mức phạt tiền bằng 02 lần mức phạt đối với cá nhân.

3. Tự ý nghỉ phép khi công ty không đồng ý: Rủi ro bị sa thải

Một sai lầm phổ biến của người lao động là mặc định rằng phép năm là quyền lợi cá nhân nên có thể tự ý nghỉ mà không cần sự phê duyệt. Nếu người lao động tự ý nghỉ phép dồn vào Tết khi chưa được sự đồng ý của cấp có thẩm quyền, hành vi này sẽ bị coi là tự ý bỏ việc không có lý do chính đáng.

Căn cứ Điều 125 Bộ luật Lao động 2019, doanh nghiệp có quyền áp dụng hình thức kỷ luật sa thải đối với người lao động tự ý bỏ việc 05 ngày cộng dồn trong thời hạn 30 ngày hoặc 20 ngày cộng dồn trong thời hạn 365 ngày mà không có lý do chính đáng.

Các lý do được coi là chính đáng bao gồm thiên tai, hỏa hoạn, bản thân hoặc thân nhân bị ốm có xác nhận của cơ sở y tế có thẩm quyền. Việc "nghỉ Tết thêm cho dài" hoặc "về quê sớm tránh tắc đường" không được coi là lý do chính đáng để miễn trừ kỷ luật sa thải.

4. Quy định về số ngày phép năm và phép thâm niên

Để việc thỏa thuận diễn ra thuận lợi, người lao động cần nắm rõ quỹ phép năm của mình theo Điều 113 và Điều 114 của Bộ luật Lao động 2019:

• 12 ngày làm việc: Đối với người làm công việc trong điều kiện bình thường.
• 14 ngày làm việc: Đối với người lao động chưa thành niên, người khuyết tật, người làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm.
• 16 ngày làm việc: Đối với người làm nghề, công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm.

Đặc biệt, chế độ nghỉ phép thâm niên quy định tại Điều 114 nêu rõ: Cứ đủ 05 năm làm việc cho một người sử dụng lao động thì số ngày nghỉ hằng năm của người lao động được tăng thêm tương ứng 01 ngày. Đây là căn cứ quan trọng để người lao động có thâm niên lâu năm có thể sở hữu quỹ phép lớn hơn để dồn vào kỳ nghỉ Tết.

Lời khuyên pháp lý: Để có một kỳ nghỉ Tết Nguyên đán 2026 trọn vẹn, người lao động nên chủ động gửi đơn xin nghỉ phép sớm (ít nhất từ 2-4 tuần trước Tết) để doanh nghiệp có thời gian sắp xếp nhân sự thay thế. Sự thấu hiểu và thỏa thuận dựa trên tinh thần hợp tác sẽ giúp bảo vệ quyền lợi của cả hai bên, tránh những tranh chấp lao động không đáng có trong dịp đầu năm mới.