Bước đột phá trong phân cấp thẩm quyền quản lý nhà nước về giáo dục tại cơ sở

Chủ trương cải cách thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho chính quyền cơ sở đã có những chuyển biến rõ nét trong lĩnh vực giáo dục. Trước đây, nhiều thủ tục liên quan đến thành lập, giải thể hoặc cho phép hoạt động các trường mầm non, trường phổ thông thường tập trung ở cấp huyện hoặc cơ quan chuyên môn cấp trên, gây kéo dài thời gian xử lý hồ sơ. Nhằm tháo gỡ điểm nghẽn này, Chính phủ đã ban hành Nghị định 360/2026/NĐ-CP quy định phân định rõ thẩm quyền của từng cấp chính quyền địa phương, trao quyền tự quyết rộng rãi cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã trong việc cấp phép và giám sát các cơ sở giáo dục trên địa bàn.

Chi tiết các cơ sở giáo dục thuộc thẩm quyền quyết định của Chủ tịch UBND cấp xã

Căn cứ quy định tại Điều 4 Nghị định 360/2026/NĐ-CP, người đứng đầu chính quyền cấp cơ sở trực tiếp nắm giữ thẩm quyền giải quyết toàn bộ vòng đời pháp lý của nhiều cơ sở giáo dục trên địa bàn phụ trách, cụ thể bao gồm:

1. Đối với hệ thống trường học từ mầm non đến trung học cơ sở

Chủ tịch UBND cấp xã có thẩm quyền ra quyết định thành lập hoặc cho phép thành lập, cấp phép hoạt động giáo dục, đình chỉ tuyển sinh, đình chỉ hoạt động giáo dục, thu hồi quyết định thành lập/cho phép thành lập, thu hồi quyết định cấp phép hoạt động giáo dục, sáp nhập, chia, tách, giải thể, đổi tên và thay đổi địa điểm hoạt động giáo dục đối với các đơn vị:

• Trường mầm non: Bao gồm cả trường mầm non công lập và trường mầm non tư thục trên địa bàn;
• Trường tiểu học: Toàn bộ các cơ sở giáo dục tiểu học đáp ứng điều kiện dạy và học theo chương trình phổ thông;
• Trường trung học cơ sở (THCS): Các trường đào tạo cấp THCS đóng tại xã, phường, thị trấn;
• Trường phổ thông có nhiều cấp học: Trong đó quy định rõ cấp học cao nhất của trường là trung học cơ sở (ví dụ trường liên cấp Tiểu học - THCS);
• Các loại hình trường phổ thông chuyên biệt cơ sở: Bao gồm trường phổ thông dân tộc bán trú, trường phổ thông dân tộc nội trú, trường phổ thông nội trú có cấp học cao nhất là trung học cơ sở.

2. Đối với nhóm lớp độc lập và mô hình giáo dục đặc thù

Không chỉ dừng lại ở quy mô trường học, Chủ tịch UBND cấp xã còn được giao quyền thành lập hoặc cho phép thành lập, đình chỉ hoạt động, sáp nhập, chia tách và giải thể đối với các mô hình mang tính linh hoạt, gắn chặt với đời sống dân cư địa phương như:

• Nhóm lớp mầm non độc lập (các nhóm trẻ, lớp mẫu giáo độc lập tư thục);
• Lớp dành cho người khuyết tật ngoài cơ sở giáo dục (không trực thuộc trường mầm non, trường phổ thông hay trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên);
• Trung tâm học tập cộng đồng tại cấp xã;
• Các lớp học độc lập khác theo quy định pháp luật.

3. Cơ sở giáo dục khác và trường mầm non thuộc lực lượng vũ trang

Đặc biệt, nhằm đồng bộ hóa công tác quản lý địa bàn, Chủ tịch UBND cấp xã còn được giao quyền:

• Quyết định cho phép, đình chỉ hoặc thu hồi quyết định cho phép cơ sở giáo dục khác thực hiện chương trình giáo dục phổ thông cấp tiểu học và trung học cơ sở;
• Trực tiếp cấp phép hoạt động giáo dục, đình chỉ tuyển sinh, đình chỉ hoạt động giáo dục và thu hồi quyết định cấp phép đối với các trường mầm non thuộc Bộ Quốc phòng đóng quân trên địa bàn.

Cơ chế tham mưu và nguyên tắc giải quyết thủ tục hành chính

Để đảm bảo thẩm quyền phân cấp được thực thi hiệu quả, đúng chuyên môn và hạn chế tối đa nguy cơ sai phạm, pháp luật quy định cơ quan tham mưu trực tiếp cho Chủ tịch UBND cấp xã trong việc thẩm tra, rà soát điều kiện hoạt động của cơ sở giáo dục là Phòng Văn hóa – Xã hội thuộc UBND cấp xã.

Đồng thời, quá trình giải quyết các thủ tục liên quan bắt buộc phải quán triệt các nguyên tắc trọng tâm tại Điều 3 Nghị định 360/2026/NĐ-CP:

1. Chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm: Đơn giản hóa các thủ tục cấp phép ban đầu, tạo điều kiện thông thoáng cho nhà đầu tư và cá nhân, nhưng siết chặt thanh tra, kiểm tra định kỳ và đột xuất sau khi cơ sở đi vào hoạt động;
2. Nâng cao trách nhiệm tự giải trình: Tổ chức, cá nhân tham gia thành lập cơ sở giáo dục phải tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực của hồ sơ kê khai;
3. Chuyển đổi số toàn diện: Toàn bộ quy trình tiếp nhận hồ sơ, thẩm định và trả kết quả được thực hiện hoàn toàn trên môi trường điện tử;
4. Không phiền hà sách nhiễu: Tuyệt đối nghiêm cấm việc yêu cầu người dân, doanh nghiệp nộp lại các dữ liệu, giấy tờ mà hệ thống cơ quan nhà nước đã kết nối, tích hợp sẵn trên cơ sở dữ liệu quốc gia.

Lợi ích thực tiễn và những lưu ý quan trọng cho tổ chức, cá nhân

Việc trao quyền trực tiếp cho Chủ tịch UBND cấp xã giúp rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục, tạo thuận lợi tối đa cho các nhà đầu tư giáo dục tư thục và các nhóm trẻ mầm non gia đình. Người dân không còn phải đi lại nhiều cấp chính quyền để xin cấp phép hay điều chỉnh địa điểm học tập.

Tuy nhiên, đi đôi với quyền hạn là trách nhiệm hậu kiểm rất nghiêm ngặt. Nếu cơ sở giáo dục sau khi thành lập không duy trì đủ điều kiện về cơ sở vật chất, phòng cháy chữa cháy hoặc đội ngũ giáo viên, Chủ tịch UBND cấp xã hoàn toàn có quyền đình chỉ tuyển sinh hoặc thu hồi quyết định thành lập. Do đó, các tổ chức, cá nhân khi nộp hồ sơ cần chuẩn bị kỹ lưỡng các tiêu chuẩn chuyên môn theo đúng quy định hiện hành.