Trong bối cảnh thị trường tài chính toàn cầu ngày càng sôi động, khái niệm Forex (Foreign Exchange) hay kinh doanh ngoại hối đã không còn xa lạ với giới đầu tư Việt Nam. Với khối lượng giao dịch khổng lồ lên tới hàng nghìn tỷ USD mỗi ngày, Forex được ví như một "mỏ vàng" đầy sức hút. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là: Tại Việt Nam, việc cá nhân tham gia đầu tư Forex có thực sự hợp pháp?

Bản chất của thị trường Forex và các sàn giao dịch hiện nay

Kinh doanh ngoại hối về bản chất là hoạt động trao đổi một loại tiền tệ này lấy một loại tiền tệ khác nhằm hưởng chênh lệch tỷ giá. Đây là thị trường phi tập trung lớn nhất thế giới, nơi các ngân hàng trung ương, tổ chức tài chính và các tập đoàn đa quốc gia là những chủ thể chính.

Các sàn Forex (Forex brokers) đóng vai trò là trung gian kết nối người chơi với thị trường. Hầu hết các sàn này đều có trụ sở tại nước ngoài và hoạt động theo giấy phép của quốc gia sở tại. Tuy nhiên, một thực tế đáng lưu ý là các sàn này thường đưa ra điều khoản yêu cầu người tham gia phải tự chịu trách nhiệm về việc tuân thủ pháp luật tại quốc gia mà họ mang quốc tịch.

Nhà đầu tư cá nhân đối mặt với nhiều rủi ro khi tham gia thị trường ngoại hối tự phát (ảnh minh họa)

Hành lang pháp lý về quản lý ngoại hối tại Việt Nam

Tính đến thời điểm cuối năm 2019, hoạt động ngoại hối tại Việt Nam chịu sự điều chỉnh nghiêm ngặt bởi hệ thống văn bản pháp luật chuyên ngành. Cụ thể, các căn cứ pháp lý quan trọng bao gồm:

• Luật Các tổ chức tín dụng 2010;
• Pháp lệnh Ngoại hối;
• Nghị định 96/2014/NĐ-CP;
• Nghị định 88/2019/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 31/12/2019).

Theo quy định tại Điều 36 Pháp lệnh Ngoại hối về nguyên tắc kinh doanh, cung ứng dịch vụ ngoại hối:

1. Tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và các tổ chức khác được kinh doanh, cung ứng dịch vụ ngoại hối ở trong nước và nước ngoài sau khi được Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chấp thuận bằng văn bản.

2. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định về phạm vi kinh doanh, cung ứng dịch vụ ngoại hối ở trong nước và nước ngoài, điều kiện, trình tự, thủ tục chấp thuận kinh doanh, cung ứng dịch vụ ngoại hối của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và các tổ chức khác.

Như vậy, pháp luật chỉ cho phép các tổ chức tín dụng và các tổ chức được Ngân hàng Nhà nước cấp phép bằng văn bản mới được thực hiện các hoạt động kinh doanh ngoại hối. Hiện nay, chưa có quy định nào cho phép cá nhân được tự mở tài khoản và giao dịch ngoại hối trên các sàn quốc tế.

Rủi ro bị xử phạt hành chính và tịch thu tang vật

Việc cá nhân tự ý mua bán ngoại tệ tại các tổ chức không được phép là hành vi vi phạm pháp luật. Một ví dụ điển hình gây xôn xao dư luận vào cuối năm 2018 là trường hợp anh Nguyễn Cà Rê bị xử phạt 90 triệu đồng do đổi 100 USD tại một tiệm vàng không có giấy phép, căn cứ theo điểm a khoản 3 Điều 24 Nghị định 96/2014/NĐ-CP.

Giao dịch ngoại tệ trái phép có thể dẫn đến mức phạt hành chính rất nặng (ảnh minh họa)

Tuy nhiên, từ ngày 31/12/2019, khi Nghị định 88/2019/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, mức phạt đã được điều chỉnh theo hướng phân bậc giá trị. Cụ thể, theo khoản 1 Điều 23 Nghị định 88/2019/NĐ-CP, hành vi mua bán ngoại tệ dưới 1.000 USD tại tổ chức không được phép chỉ bị phạt cảnh cáo.

Đáng lo ngại hơn, đối với các giao dịch Forex có giá trị lớn, cơ quan chức năng có quyền áp dụng biện pháp tịch thu tang vật (tiền Việt Nam, ngoại tệ) theo quy định về xử lý vi phạm hành chính đối với các lỗi cố ý nghiêm trọng.

Kỳ vọng về cơ chế Sandbox trong tương lai

Mặc dù hiện tại hành lang pháp lý vẫn còn đóng kín đối với cá nhân, nhưng trên tinh thần xây dựng một Chính phủ kiến tạo, nhiều chuyên gia kỳ vọng Việt Nam sẽ sớm thí điểm cơ chế Sandbox. Đây là khung thể chế cho phép thử nghiệm các mô hình kinh doanh mới (như Fintech, Forex) trong một phạm vi và thời gian xác định dưới sự giám sát chặt chẽ.

Nếu cơ chế này được áp dụng, người dân có thể tham gia đầu tư một cách chính thống và thực hiện nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân (dự kiến khoảng 1% trên doanh thu theo quy định về thuế đối với hoạt động kinh doanh). Cho đến lúc đó, các nhà đầu tư cá nhân cần hết sức thận trọng để tránh rơi vào những rắc rối pháp lý không đáng có khi tham gia các sàn Forex tự phát.

Quý khách có bất kỳ vấn đề nào cần tư vấn, hãy đặt câu hỏi cho các luật sư để được tư vấn một cách nhanh chóng nhất!