Dân quân tự vệ là gì? Vai trò chiến lược trong quốc phòng toàn dân

Trong hệ thống lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam, dân quân tự vệ đóng vai trò là lực lượng nòng cốt bảo vệ Đảng, chính quyền và nhân dân tại cơ sở. Theo quy định tại khoản 1 Điều 2 Luật Dân quân tự vệ 2019, đây là lực lượng vũ trang quần chúng không thoát ly sản xuất, công tác.

Cụ thể, lực lượng này được chia thành hai tên gọi dựa trên nơi tổ chức:

• Dân quân: Được tổ chức ở cấp địa phương (thôn, xã, bản, làng...).
• Tự vệ: Được tổ chức tại các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội, đơn vị sự nghiệp hoặc doanh nghiệp.

Thành phần và nhiệm vụ trọng yếu

Theo Điều 6 Luật Dân quân tự vệ 2019, lực lượng này bao gồm các thành phần: Dân quân tự vệ tại chỗ, cơ động, thường trực và dân quân tự vệ biển. Nhiệm vụ của họ không chỉ dừng lại ở việc sẵn sàng chiến đấu bảo vệ địa phương mà còn phối hợp với Quân đội, Công an giữ gìn an ninh trật tự, tham gia phòng chống thiên tai, dịch bệnh và tuyên truyền vận động nhân dân thực hiện đường lối của Đảng.

Nghĩa vụ tham gia dân quân tự vệ: Ai bắt buộc phải đi?

Tham gia dân quân tự vệ không chỉ là quyền lợi mà còn là nghĩa vụ thiêng liêng của mỗi công dân trong độ tuổi quy định. Cụ thể, khoản 1 Điều 8 Luật Dân quân tự vệ 2019 nêu rõ:

"Công dân nam từ đủ 18 tuổi đến hết 45 tuổi, công dân nữ từ đủ 18 tuổi đến hết 40 tuổi có nghĩa vụ tham gia dân quân tự vệ; nếu tình nguyện tham gia dân quân tự vệ thì có thể kéo dài đến hết 50 tuổi đối với nam, đến hết 45 tuổi đối với nữ."

Tuy nhiên, pháp luật cũng quy định các trường hợp được tạm hoãn hoặc miễn thực hiện nghĩa vụ này tại Điều 11 Luật Dân quân tự vệ 2019, chẳng hạn như phụ nữ mang thai, người nuôi con dưới 36 tháng tuổi, người không đủ sức khỏe hoặc là lao động duy nhất trong hộ nghèo.

Mức phạt mới nhất đối với hành vi trốn tránh dân quân tự vệ

Nhiều người thắc mắc: "Nếu có tên trong danh sách nhưng cố tình không đi thì có sao không?". Câu trả lời là có, và mức phạt hiện nay đã tăng lên đáng kể so với trước đây.

Căn cứ Điều 21 Nghị định 120/2013/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 37/2022/NĐ-CP), mức xử phạt hành chính được quy định như sau:

• Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng: Đối với hành vi trốn tránh thực hiện nghĩa vụ tham gia dân quân tự vệ nòng cốt.
• Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng: Đối với hành vi cản trở việc xây dựng dân quân tự vệ.

Bên cạnh việc nộp phạt, công dân vi phạm còn bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là buộc phải thực hiện nghĩa vụ tham gia dân quân tự vệ theo đúng quy định. Hiện tại, hành vi này chưa bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nhưng việc chấp hành nghiêm túc là trách nhiệm của mỗi công dân để góp phần xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh.