Trong đời sống hàng ngày, chúng ta thường xuyên bắt gặp lực lượng dân phòng phối hợp cùng Công an phường, xã tham gia điều tiết giao thông hoặc bảo vệ hiện trường các vụ tai nạn. Tuy nhiên, một câu hỏi pháp lý quan trọng mà nhiều người tham gia giao thông thắc mắc là: Dân phòng có được quyền dừng xe và xử phạt vi phạm giao thông không? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết dựa trên các quy định pháp luật hiện hành tính đến tháng 7 năm 2021.

Lực lượng dân phòng là ai và có nhiệm vụ gì?

Hiện nay, khái niệm về lực lượng dân phòng được quy định rõ nét nhất trong lĩnh vực phòng cháy và chữa cháy. Cụ thể, tại khoản 5 Điều 3 Luật Phòng cháy và chữa cháy 2001 nêu rõ:

"Đội dân phòng là tổ chức gồm những người tham gia hoạt động phòng cháy và chữa cháy, giữ gìn an ninh trật tự ở nơi cư trú."

Như vậy, dân phòng có hai nhiệm vụ cốt lõi là phòng cháy, chữa cháy và tham gia giữ gìn an ninh trật tự tại địa phương. Trên thực tế, tại nhiều địa bàn, lực lượng dân phòng thường được kiện toàn từ lực lượng bảo vệ dân phố hoặc Công an xã bán chuyên trách để thực hiện các nhiệm vụ bảo vệ an ninh cơ sở.

Thẩm quyền của dân phòng trong lĩnh vực trật tự, an toàn giao thông

Để xác định dân phòng có được xử phạt giao thông hay không, cần đối chiếu với chức năng, quyền hạn của các lực lượng tham gia bảo vệ an ninh trật tự cơ sở. Theo quy định tại Điều 6 Nghị định 38/2006/NĐ-CP, lực lượng bảo vệ dân phố (thường có sự giao thoa với dân phòng) có quyền:

• Yêu cầu chấm dứt ngay hành vi vi phạm và báo cáo với Ủy ban nhân dân, Công an phường để có biện pháp xử lý đối với những người đang có hành vi vi phạm trật tự công cộng, trật tự an toàn giao thông...
• Tham gia với lực lượng Công an hoặc lực lượng chức năng để truy bắt người phạm tội, kiểm tra tạm trú, tạm vắng.

Tuy nhiên, quy định này chỉ dừng lại ở việc "yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm" và "báo cáo cơ quan có thẩm quyền", chứ không bao gồm quyền trực tiếp ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông.

Dân phòng có được dừng xe và xử phạt vi phạm giao thông không?

Câu trả lời là: KHÔNG. Lực lượng dân phòng không có thẩm quyền độc lập trong việc dừng phương tiện và xử phạt vi phạm giao thông đường bộ.

Theo quy định tại Điều 7 Thông tư 65/2020/TT-BCA, chỉ có lực lượng Cảnh sát giao thông và các lực lượng Cảnh sát khác (như Cảnh sát trật tự, Cảnh sát cơ động, Công an xã...) khi được huy động theo kế hoạch mới có thẩm quyền tuần tra, kiểm soát và xử lý vi phạm giao thông.

Ngay cả đối với các lỗi phổ biến quy định tại Nghị định 100/2019/NĐ-CP, thẩm quyền xử phạt cũng được phân định rõ ràng cho Cảnh sát giao thông, Thanh tra giao thông và các lực lượng Công an nhân dân khác. Lực lượng dân phòng không nằm trong danh sách các chức danh có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính được quy định trong Luật Xử lý vi phạm hành chính.

Trường hợp dân phòng tham gia hỗ trợ giao thông

Mặc dù không có quyền xử phạt, nhưng dân phòng vẫn có vai trò quan trọng trong việc:

• Hỗ trợ Cảnh sát giao thông điều tiết, phân luồng giao thông khi xảy ra ùn tắc hoặc tai nạn.
• Bảo vệ hiện trường vụ tai nạn giao thông trong khi chờ lực lượng chức năng đến giải quyết.
• Nhắc nhở người dân chấp hành các quy định về trật tự lòng lề đường, vỉa hè.

Người tham gia giao thông cần lưu ý, nếu bị lực lượng dân phòng đơn phương dừng xe và yêu cầu nộp phạt, bạn có quyền yêu cầu sự có mặt của Cảnh sát giao thông hoặc Công an chính quy để làm việc theo đúng trình tự pháp luật.

Tóm lại, tính đến thời điểm năm 2021, pháp luật Việt Nam chưa trao quyền dừng xe và xử phạt giao thông cho lực lượng dân phòng. Việc nắm vững các quy định này giúp người dân bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình, đồng thời nâng cao ý thức chấp hành luật lệ giao thông một cách đúng đắn.