Trong môi trường công sở, câu chuyện "thanh lý phép năm" vào dịp cuối năm luôn là chủ đề nóng hổi. Nhiều người lao động vì mải mê với công việc mà quên mất quyền lợi nghỉ ngơi của mình, dẫn đến tình trạng dồn ứ ngày phép. Ngược lại, không ít doanh nghiệp vì muốn tối ưu hóa chi phí và nhân lực đã đưa ra những yêu cầu khắt khe, thậm chí là bắt buộc nhân viên phải nghỉ để "xóa nợ" phép. Vậy, dưới góc độ pháp lý, hành vi này của công ty có thực sự đúng luật?

Quyền nghỉ phép năm và cách tính ngày nghỉ theo quy định mới nhất

Theo quy định tại Điều 113 Bộ luật Lao động 2019, người lao động làm việc đủ 12 tháng cho một người sử dụng lao động thì được nghỉ hằng năm, hưởng nguyên lương theo hợp đồng lao động. Số ngày nghỉ cụ thể được phân loại như sau:

• 12 ngày làm việc: Đối với người làm công việc trong điều kiện bình thường.
• 14 ngày làm việc: Đối với lao động chưa thành niên, lao động là người khuyết tật, người làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm.
• 16 ngày làm việc: Đối với người làm nghề, công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm.

Đặc biệt, pháp luật còn quy định chế độ thâm niên: cứ đủ 05 năm làm việc cho một người sử dụng lao động thì số ngày nghỉ hằng năm của người lao động được tăng thêm tương ứng 01 ngày.

Đối với những trường hợp làm việc chưa đủ 12 tháng, số ngày nghỉ hằng năm được tính theo tỷ lệ tương ứng với số tháng làm việc. Cụ thể, tại khoản 1 Điều 66 Nghị định 145/2020/NĐ-CP, công thức tính được xác định bằng cách lấy số ngày nghỉ phép khi làm đủ năm cộng với số ngày phép thâm niên (nếu có), chia cho 12 và nhân với số tháng làm việc thực tế trong năm.

Không nghỉ hết phép năm, người lao động có được nhận tiền lương thay thế?

Đây là vấn đề gây nhiều hiểu lầm nhất kể từ khi Bộ luật Lao động 2019 có hiệu lực. Khác với quy định cũ, hiện nay, người lao động chỉ được thanh toán tiền lương cho những ngày phép chưa nghỉ trong trường hợp thôi việc hoặc mất việc làm.

"3. Trường hợp do thôi việc, bị mất việc làm mà chưa nghỉ hằng năm hoặc chưa nghỉ hết số ngày nghỉ hằng năm thì được người sử dụng lao động thanh toán tiền lương cho những ngày chưa nghỉ."

Điều này đồng nghĩa với việc nếu bạn vẫn đang làm việc bình thường nhưng không nghỉ hết phép năm do chưa có nhu cầu, công ty không có nghĩa vụ phải trả tiền lương cho những ngày phép dư đó. Do đó, để đảm bảo quyền lợi, người lao động nên chủ động sắp xếp thời gian nghỉ ngơi hoặc thỏa thuận với công ty về việc nghỉ gộp phép sang năm sau (tối đa 03 năm một lần).

Doanh nghiệp có được quyền "ép" nhân viên nghỉ phép để thanh lý?

Về nguyên tắc, người sử dụng lao động có quyền quy định lịch nghỉ hằng năm. Tuy nhiên, quyền này không phải là tuyệt đối mà phải đi kèm với điều kiện: phải tham khảo ý kiến của người lao động và phải thông báo trước cho người lao động biết.

Nếu công ty không ban hành lịch nghỉ hằng năm một cách công khai, minh bạch mà đột ngột bắt buộc nhân viên phải nghỉ làm để "thanh lý" phép dư thì đây là hành vi vi phạm pháp luật. Việc ép buộc này thường nhằm mục đích tránh việc tồn đọng phép sang năm sau hoặc để giảm bớt khối lượng công việc trong giai đoạn ít đơn hàng, nhưng nếu thực hiện sai quy trình, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với rủi ro pháp lý rất lớn.

Mức xử phạt đối với hành vi vi phạm quy định về nghỉ hằng năm

Hành vi vi phạm các quy định về nghỉ hằng năm có thể khiến doanh nghiệp bị xử phạt hành chính nghiêm khắc. Căn cứ vào khoản 2 Điều 18 Nghị định 12/2022/NĐ-CP, mức phạt tiền đối với cá nhân vi phạm là từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng.

Đối với tổ chức vi phạm, theo quy định tại khoản 1 Điều 6 Nghị định 12/2022/NĐ-CP, mức phạt tiền sẽ gấp 02 lần mức phạt đối với cá nhân, tức là từ 20.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng.

Lời khuyên cho người lao động: Mặc dù công ty không được ép buộc nghỉ sai quy định, nhưng nếu yêu cầu của công ty là hợp lý và phù hợp với tình hình sản xuất kinh doanh, bạn cũng nên chủ động phối hợp. Việc để dồn phép đến cuối năm mà không có thỏa thuận nghỉ gộp có thể dẫn đến việc bị "xóa phép", gây thiệt thòi lớn cho bản thân vì hiện nay luật không còn bắt buộc công ty phải trả tiền cho những ngày phép dư này nữa.