Trong bối cảnh thị trường lao động có nhiều biến động, chính sách bảo hiểm thất nghiệp đóng vai trò là 'phao cứu sinh' quan trọng giúp người lao động ổn định cuộc sống trong thời gian tìm kiếm công việc mới. Tuy nhiên, thực tế ghi nhận không ít trường hợp người lao động dù đã ký hợp đồng lao động chính thức nhưng vẫn 'quên' thông báo cho cơ quan chức năng để tiếp tục nhận tiền trợ cấp. Đây là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, có thể dẫn đến những hệ lụy pháp lý đáng tiếc.

Các trường hợp bị chấm dứt hưởng trợ cấp thất nghiệp theo quy định hiện hành

Căn cứ quy định tại khoản 3 Điều 53 Luật Việc làm 2013, người đang hưởng trợ cấp thất nghiệp sẽ bị chấm dứt hưởng trong các trường hợp cụ thể sau:

"3. Người đang hưởng trợ cấp thất nghiệp bị chấm dứt hưởng trợ cấp thất nghiệp trong các trường hợp sau đây:
a) Hết thời hạn hưởng trợ cấp thất nghiệp;
b) Tìm được việc làm;
c) Thực hiện nghĩa vụ quân sự, nghĩa vụ công an;
d) Hưởng lương hưu hằng tháng;
đ) Sau 02 lần từ chối nhận việc làm do trung tâm dịch vụ việc làm nơi đang hưởng trợ cấp thất nghiệp giới thiệu mà không có lý do chính đáng;
e) Không thực hiện thông báo tìm kiếm việc làm hằng tháng theo quy định tại Điều 52 của Luật này trong 03 tháng liên tục..."

Như vậy, tìm được việc làm là một trong những căn cứ pháp lý quan trọng nhất để cơ quan bảo hiểm xã hội dừng chi trả trợ cấp. Việc cố tình che giấu thông tin này được coi là hành vi trục lợi quỹ bảo hiểm.

Thế nào được xác định là 'đã có việc làm' để dừng hưởng trợ cấp?

Nhiều người lao động thắc mắc rằng nếu chỉ mới đi làm thử việc hoặc làm bán thời gian thì có được coi là đã có việc làm hay không? Để làm rõ vấn đề này, điểm b khoản 1 Điều 21 Nghị định 28/2015/NĐ-CP đã quy định rất chi tiết các mốc thời gian xác định:

• Trường hợp giao kết hợp đồng: Người lao động được xác định là có việc làm khi đã giao kết hợp đồng lao động hoặc hợp đồng làm việc từ đủ 03 tháng trở lên. Ngày có việc làm là ngày hợp đồng có hiệu lực.
• Trường hợp tuyển dụng: Đối với các đối tượng không thuộc diện giao kết hợp đồng (như công chức, viên chức), ngày có việc làm là ngày bắt đầu làm việc ghi trong quyết định tuyển dụng.
• Trường hợp tự thông báo: Người lao động chủ động thông báo đã có việc làm cho Trung tâm dịch vụ việc làm. Ngày có việc làm là ngày ghi trong thông báo.

Mức xử phạt hành chính và chế tài thu hồi tiền trợ cấp

Nếu người lao động thuộc diện phải chấm dứt hưởng trợ cấp do có việc làm nhưng không thực hiện nghĩa vụ thông báo trong thời hạn quy định (thường là 03 ngày làm việc kể từ ngày có việc làm), họ sẽ phải đối mặt với các hình phạt nghiêm khắc theo Nghị định 88/2015/NĐ-CP.

Cụ thể, tại khoản 20 Điều 1 Nghị định 88/2015/NĐ-CP (sửa đổi Điều 27 Nghị định 95/2013/NĐ-CP) quy định:

"Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng đối với người lao động có hành vi vi phạm: Người lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp không thông báo theo quy định với Trung tâm dịch vụ việc làm khi thuộc một trong các trường hợp: tìm được việc làm; thực hiện nghĩa vụ quân sự, nghĩa vụ công an; hưởng lương hưu hằng tháng..."

Bên cạnh việc nộp phạt, người lao động còn phải thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả là buộc hoàn trả toàn bộ số tiền trợ cấp thất nghiệp đã nhận sai quy định cho quỹ bảo hiểm xã hội. Trong trường hợp cố tình không hoàn trả, cơ quan chức năng có thể áp dụng các biện pháp cưỡng chế hoặc khấu trừ vào các chế độ bảo hiểm khác sau này.

Lời khuyên cho người lao động

Để tránh những rắc rối pháp lý không đáng có, ngay khi ký kết hợp đồng lao động mới hoặc có quyết định tuyển dụng, người lao động cần thực hiện ngay các bước sau:

1. Chuẩn bị bản sao hợp đồng lao động hoặc quyết định tuyển dụng.
2. Đến trực tiếp hoặc gửi thông báo qua đường bưu điện tới Trung tâm dịch vụ việc làm nơi đang nhận trợ cấp.
3. Yêu cầu xác nhận việc đã thông báo để làm căn cứ bảo lưu thời gian đóng bảo hiểm thất nghiệp chưa hưởng (nếu có).

Việc tuân thủ đúng quy định không chỉ giúp bạn tránh bị phạt mà còn đảm bảo quyền lợi bảo lưu thời gian đóng bảo hiểm cho những lần thất nghiệp sau này (nếu chẳng may xảy ra). Đừng vì một chút lợi ích trước mắt mà đánh mất đi sự minh bạch và quyền lợi lâu dài của bản thân.