Trong đời sống xã hội, việc mua bán các mặt hàng cũ, hàng đã qua sử dụng là điều hết sức bình thường. Tuy nhiên, ranh giới giữa một giao dịch dân sự hợp pháp và một hành vi vi phạm pháp luật hình sự đôi khi rất mong manh, đặc biệt là khi tài sản đó là "đồ gian" – tài sản do người khác phạm tội mà có. Nếu không tỉnh táo, người mua có thể vô tình hoặc cố ý vướng vào tội danh "Chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có".

Tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có là gì?

Theo quy định tại Điều 323 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), tội danh này được xác lập khi một người không hứa hẹn trước nhưng lại chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản mà mình biết rõ là do người khác phạm tội mà có.

"1. Người nào không hứa hẹn trước mà chứa chấp, tiêu thụ tài sản biết rõ là do người khác phạm tội mà có, thì bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm."

Điểm mấu chốt ở đây là yếu tố "biết rõ". Nếu người mua hoàn toàn không biết và không thể biết tài sản đó là do trộm cắp, cướp giật hay lừa đảo mà có (ví dụ mua tại cửa hàng có hóa đơn, giá cả phù hợp thị trường), thì họ sẽ không bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Ngược lại, nếu mua hàng với giá rẻ bất ngờ, giao dịch lén lút, không giấy tờ ở những nơi nhạy cảm mà vẫn nhắm mắt mua thì rất khó để chứng minh mình vô tội.

Thế nào là phạm tội có tính chất chuyên nghiệp?

Đây là một tình tiết định khung tăng nặng quan trọng, khiến mức hình phạt bị đẩy lên rất cao. Để xác định một người phạm tội có tính chất chuyên nghiệp, các cơ quan tố tụng căn cứ vào hướng dẫn tại Nghị quyết 01/2006/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.

Cụ thể, tình tiết này chỉ được áp dụng khi hội đủ hai điều kiện:

• Thứ nhất: Người phạm tội đã thực hiện hành vi tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có từ 05 lần trở lên (không phân biệt đã bị truy cứu hay chưa, miễn là chưa hết thời hiệu hoặc chưa được xóa án tích).
• Thứ hai: Người phạm tội lấy việc tiêu thụ tài sản này làm nghề sinh sống và kết quả của việc phạm tội là nguồn sống chính của họ.

Khung hình phạt nghiêm khắc đối với tội tiêu thụ chuyên nghiệp

Khi hành vi tiêu thụ tài sản được xác định là có tính chất chuyên nghiệp, người phạm tội sẽ bị truy cứu theo khoản 2 Điều 323 Bộ luật Hình sự. Mức hình phạt lúc này không còn là cải tạo không giam giữ nữa mà là phạt tù từ 03 năm đến 07 năm.

Ngoài ra, tùy thuộc vào giá trị tài sản hoặc số tiền thu lợi bất chính, mức án có thể còn nặng hơn:

• Phạt tù từ 07 đến 10 năm nếu tài sản trị giá từ 300 triệu đến dưới 1 tỷ đồng.
• Phạt tù từ 10 đến 15 năm nếu tài sản trị giá từ 1 tỷ đồng trở lên.

Lời khuyên pháp lý để tránh rủi ro

Để bảo vệ bản thân trước những rủi ro pháp lý không đáng có, người dân và các hộ kinh doanh đồ cũ cần lưu ý:

1. Luôn yêu cầu giấy tờ chứng minh nguồn gốc tài sản (hóa đơn, giấy bảo hành, giấy đăng ký xe...).
2. Thực hiện giao dịch tại những địa điểm rõ ràng, tránh mua bán lén lút vào ban đêm hoặc tại những nơi vắng vẻ.
3. Cảnh giác với những mặt hàng có giá rẻ bất thường so với giá thị trường.
4. Đối với các cơ sở kinh doanh cầm đồ, đồ cũ, cần thực hiện nghiêm túc việc ghi chép sổ sách, lưu trữ thông tin người bán theo quy định về an ninh trật tự.

Pháp luật luôn nghiêm trị những hành vi tiếp tay cho tội phạm thông qua việc tiêu thụ tài sản phi pháp. Hãy là người tiêu dùng thông thái để không tự biến mình thành đồng phạm trong các vụ án hình sự.