Người phụ nữ mang thai với nỗi lo về tương lai của con khi người trụ cột gia đình không may qua đời (ảnh minh họa)

Trong thực tế đời sống, không hiếm trường hợp người cha đột ngột qua đời khi người vợ đang mang thai. Lúc này, bên cạnh nỗi đau mất mát, một vấn đề pháp lý quan trọng nảy sinh: Thai nhi có được hưởng di sản thừa kế không? Liệu đứa trẻ chưa chào đời có quyền lợi gì đối với khối tài sản mà người cha để lại? Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần đối chiếu với các quy định mang tính nhân văn sâu sắc của Bộ luật Dân sự 2015.

Ai là người có quyền hưởng di sản thừa kế?

Theo nguyên tắc chung, mọi cá nhân đều bình đẳng về quyền hưởng di sản thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật. Tuy nhiên, để trở thành người thừa kế hợp pháp, cá nhân đó phải đáp ứng những điều kiện nhất định về sự tồn tại vào thời điểm mở thừa kế (thời điểm người để lại di sản chết).

Cụ thể, tại Điều 613 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về người thừa kế như sau:

“Người thừa kế là cá nhân phải là người còn sống vào thời điểm mở thừa kế hoặc sinh ra và còn sống sau thời điểm mở thừa kế nhưng đã thành thai trước khi người để lại di sản chết. Trường hợp người thừa kế theo di chúc không phải là cá nhân thì phải tồn tại vào thời điểm mở thừa kế.”

Như vậy, pháp luật đã dự liệu và bảo vệ quyền lợi cho những "mầm sống" chưa kịp chào đời. Một thai nhi hoàn toàn có quyền hưởng thừa kế nếu thỏa mãn đồng thời hai điều kiện:

• Đã thành thai trước khi người để lại di sản chết.
• Sinh ra và còn sống sau thời điểm mở thừa kế.

Cơ chế bảo vệ phần tài sản của thai nhi khi phân chia di sản

Một câu hỏi đặt ra là: Nếu di sản được chia ngay khi đứa trẻ chưa sinh ra thì sao? Pháp luật đã có cơ chế ngăn chặn việc bỏ sót quyền lợi của thai nhi. Khi tiến hành phân chia di sản, những người thừa kế khác và cơ quan có thẩm quyền phải tuân thủ quy định về việc "giữ phần".

Tại Điều 660 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về phân chia di sản trong trường hợp có người thừa kế mới thành thai:

“Khi phân chia di sản, nếu có người thừa kế cùng hàng đã thành thai nhưng chưa sinh ra thì phải để lại một phần di sản bằng phần của những người thừa kế khác để nếu người đó còn sống khi sinh ra được hưởng; nếu chết trước khi sinh ra thì những người thừa kế khác được hưởng.”

Quy định này đảm bảo rằng thai nhi được đối xử công bằng như một người thừa kế đã trưởng thành trong cùng hàng thừa kế (thường là hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết).

Các kịch bản có thể xảy ra sau khi sinh

Việc thai nhi có thực sự nhận được tài sản hay không phụ thuộc vào trạng thái của đứa trẻ khi chào đời:

• Trường hợp 1: Đứa trẻ sinh ra và còn sống. Dù chỉ sống được một vài phút sau khi tách rời khỏi bụng mẹ, đứa trẻ đã xác lập quyền sở hữu đối với phần di sản được để lại. Nếu sau đó đứa trẻ qua đời, phần di sản này sẽ trở thành di sản của chính đứa trẻ và được chia cho những người thừa kế của bé (ví dụ: mẹ đẻ).
• Trường hợp 2: Đứa trẻ chết trước khi sinh ra (thai lưu, sảy thai). Trong tình huống đáng tiếc này, phần di sản đã được "giữ lại" trước đó sẽ không thuộc về đứa trẻ nữa. Thay vào đó, nó sẽ được chia đều cho những người thừa kế khác cùng hàng theo quy định của pháp luật.

Lời khuyên pháp lý

Việc xác định quyền thừa kế cho thai nhi đôi khi gặp khó khăn về mặt thủ tục, đặc biệt là việc chứng minh thời điểm thành thai. Gia đình cần lưu giữ các hồ sơ khám thai, siêu âm định kỳ để làm căn cứ xác định thai nhi đã tồn tại trước thời điểm người để lại di sản qua đời.

Quy định tại Bộ luật Dân sự 2015 về quyền thừa kế của thai nhi không chỉ là một quy định pháp lý khô khan, mà còn thể hiện tính nhân văn, bảo vệ quyền lợi tối đa cho trẻ em và đảm bảo sự công bằng trong quan hệ huyết thống, gia đình tại Việt Nam.

Nguyễn Hương