Trong thực tế tố tụng, không ít trường hợp bị cáo đưa ra các bằng chứng về việc tích cực tham gia thiện nguyện, đóng góp cho cộng đồng với hy vọng được khoan hồng. Tuy nhiên, liệu việc làm từ thiện nhiều có được giảm nhẹ trách nhiệm hình sự hay không? Câu trả lời không đơn giản là "có" hay "không" mà phụ thuộc vào cách thức ghi nhận của cơ quan chức năng.

Làm từ thiện có thực sự được giảm nhẹ trách nhiệm hình sự?

Theo quy định tại Bộ luật Hình sự 2015, các tình tiết giảm nhẹ là căn cứ quan trọng để Tòa án quyết định hình phạt. Cụ thể, tại Điều 51 của bộ luật này đã liệt kê danh mục các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.

Đáng chú ý, trong danh sách này không có mục nào ghi trực tiếp cụm từ "làm từ thiện". Tuy nhiên, hành vi này thường được xem xét thông qua tình tiết quy định tại điểm v khoản 1 Điều 51:

"Người phạm tội là người có thành tích xuất sắc trong sản xuất, chiến đấu, học tập hoặc công tác;"

Như vậy, việc làm từ thiện chỉ trở thành căn cứ giảm nhẹ khi nó được chuyển hóa thành "thành tích xuất sắc" được cơ quan nhà nước có thẩm quyền ghi nhận chính thức.

Điều kiện để "tấm bằng khen" trở thành tình tiết giảm nhẹ

Hiện nay, mặc dù chưa có văn bản hướng dẫn chi tiết riêng cho tình tiết "thành tích xuất sắc" trong Bộ luật Hình sự 2015, nhưng thực tiễn xét xử thường tham chiếu các quy định liên quan. Chẳng hạn, tại Nghị quyết 01/2018/NQ-HĐTP, việc lập thành tích xuất sắc thường gắn liền với việc được cơ quan cấp tỉnh trở lên khen thưởng.

Để việc làm từ thiện được Tòa án chấp nhận là tình tiết giảm nhẹ, bị cáo cần chứng minh được:

• Tính chính thống: Các hoạt động từ thiện phải có xác nhận của chính quyền địa phương hoặc các tổ chức đoàn thể hợp pháp.
• Sự ghi nhận: Bị cáo có các huân chương, huy chương, bằng khen hoặc giấy khen từ cấp huyện, cấp tỉnh trở lên cho những đóng góp đó.
• Tính nhân văn: Hành vi từ thiện thể hiện nhân thân tốt, ý thức trách nhiệm với cộng đồng trước khi phạm tội hoặc nỗ lực khắc phục hậu quả sau khi phạm tội.

Hồ sơ và thủ tục xin giảm nhẹ hình phạt bị cáo cần biết

Để bảo vệ quyền lợi của mình, bị cáo hoặc người bào chữa cần chủ động chuẩn bị hồ sơ xin giảm nhẹ hình phạt để nộp cho Tòa án trong quá trình giải quyết vụ án. Hồ sơ cơ bản bao gồm:

1. Đơn xin giảm nhẹ trách nhiệm hình sự: Trình bày rõ hoàn cảnh, lý do phạm tội và các nỗ lực đóng góp cho xã hội.
2. Bản sao công chứng các giấy tờ chứng minh: Bằng khen, giấy khen, chứng nhận kỷ niệm chương hoặc xác nhận của cơ quan có thẩm quyền về việc đóng góp từ thiện.
3. Các tài liệu khác: Xác nhận của địa phương về nhân thân, hoàn cảnh gia đình đặc biệt khó khăn (nếu có).

Tòa án sẽ căn cứ vào quy định tại Điều 51 và các tình tiết thực tế để quyết định mức hình phạt cuối cùng. Việc chuẩn bị hồ sơ kỹ lưỡng chính là chìa khóa để nhận được sự khoan hồng của pháp luật.