Bước ngoặt lớn trong chính sách an sinh xã hội: Đề xuất Quỹ bảo hiểm y tế chi trả chi phí tầm soát, sàng lọc sớm 7 bệnh ung thư nguy hiểm

Trong nỗ lực nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân và giảm thiểu gánh nặng tài chính do các bệnh hiểm nghèo gây ra, Bộ Y tế đang lấy ý kiến xây dựng dự thảo Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm y tế. Một trong những điểm sáng đáng chú ý nhất trong dự thảo lần này là đề xuất đưa chi phí khám sàng lọc, chẩn đoán sớm 7 bệnh ung thư phổ biến vào phạm vi thanh toán của Quỹ bảo hiểm y tế (BHYT) theo lộ trình cụ thể.

Bác sĩ tư vấn về tầm soát và sàng lọc sớm các bệnh ung thư cho người dân (ảnh minh họa)

Đây được xem là bước tiến mang tính đột phá, chuyển dịch trọng tâm từ "chữa bệnh" sang "phòng bệnh và phát hiện sớm", phù hợp với xu thế y học hiện đại và tinh thần mở rộng quyền lợi người tham gia tại Luật Bảo hiểm y tế 2008 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành.

Danh mục 7 bệnh ung thư dự kiến được Quỹ bảo hiểm y tế chi trả chi phí tầm soát

Theo quy định tại khoản 1 Điều 4 của dự thảo Nghị định quy định về tăng mức hưởng và phạm vi hưởng bảo hiểm y tế theo lộ trình, danh mục các bệnh hiểm nghèo được Quỹ BHYT hỗ trợ chi phí khám sàng lọc, chẩn đoán sớm bao gồm các bệnh lý có tỷ lệ mắc và tử vong cao tại Việt Nam hiện nay. Cụ thể, 07 bệnh ung thư dự kiến được Quỹ bảo hiểm y tế thanh toán chi phí khám sàng lọc, chẩn đoán sớm bao gồm:

• Ung thư cổ tử cung: Một trong những bệnh ung thư phổ biến nhất ở phụ nữ, hoàn toàn có thể điều trị hiệu quả nếu phát hiện ở giai đoạn sớm.
• Ung thư vú: Bệnh ung thư có tỷ lệ mắc mới cao hàng đầu ở nữ giới tại Việt Nam.
• Ung thư phổi: Căn bệnh nguy hiểm thường phát hiện muộn do triệu chứng âm thầm, việc sàng lọc sớm có ý nghĩa sống còn.
• Ung thư tiền liệt tuyến: Bệnh lý ác tính phổ biến ở nam giới cao tuổi.
• Ung thư đại trực tràng: Tầm soát định kỳ giúp phát hiện và cắt bỏ các polyp trước khi tiến triển thành ác tính.
• Ung thư dạ dày: Bệnh lý đường tiêu hóa có tỷ lệ mắc cao tại các nước châu Á.
• Ung thư gan: Bệnh thường tiến triển âm thầm trên nền xơ gan hoặc viêm gan virus.

Bên cạnh 7 bệnh ung thư nêu trên, danh mục tại Điều 4 dự thảo còn bao gồm thêm hai bệnh lý truyền nhiễm mạn tính nguy hiểm là Viêm gan B và Viêm gan C. Đây là những tác nhân hàng đầu dẫn đến xơ gan và ung thư gan nguyên phát nếu không được theo dõi sát sao.

Phạm vi và quyền lợi hưởng bảo hiểm y tế khi khám sàng lọc

Nhằm đảm bảo quyền lợi thiết thực cho người tham gia bảo hiểm, khoản 2 Điều 4 của dự thảo nêu rõ Quỹ BHYT sẽ thanh toán các khoản chi phí phục vụ cho công tác khám sàng lọc, chẩn đoán sớm, bao gồm:

• Chi phí khám bệnh với y bác sĩ chuyên khoa;
• Chi phí thực hiện dịch vụ kỹ thuật cận lâm sàng (xét nghiệm gen, dấu ấn ung thư, chẩn đoán hình ảnh, sinh thiết...);
• Chi phí thuốc men, thiết bị y tế, máu, chế phẩm máu, vật tư tiêu hao, hóa chất phục vụ chẩn đoán;
• Các chi phí hợp lý khác phục vụ trực tiếp cho quy trình khám sàng lọc theo hướng dẫn y khoa.

Các chuyên gia y tế hội chẩn hình ảnh chẩn đoán kỹ thuật cao để phát hiện sớm mầm bệnh (ảnh minh họa)

Việc thanh toán được triển khai trong phạm vi quyền lợi, mức hưởng và tỷ lệ hưởng của từng nhóm đối tượng tham gia BHYT theo luật định, đồng thời căn cứ chặt chẽ vào khả năng cân đối tài chính của Quỹ BHYT trong từng thời kỳ.

Đặc biệt, trường hợp kết quả khám sàng lọc, chẩn đoán xác định người tham gia BHYT đã mắc bệnh, khoản 3 Điều 4 dự thảo quy định rõ: Người bệnh sẽ được Quỹ BHYT thanh toán chi phí khám bệnh, chữa bệnh theo đúng quy định chung kể từ thời điểm có kết quả chẩn đoán bệnh.

Lộ trình triển khai thanh toán chi phí sàng lọc ung thư cụ thể

Để đảm bảo tính khả thi và không gây sốc cho quỹ khám chữa bệnh, Bộ Y tế đã đề xuất lộ trình áp dụng theo từng mốc thời gian cụ thể tại Điều 5 của dự thảo:

1. Đối với ung thư cổ tử cung

• Từ ngày 01/7/2028: Bắt đầu thực hiện thí điểm chi trả chi phí sàng lọc, chẩn đoán sớm ung thư cổ tử cung cho nhóm đối tượng có nguy cơ cao.
• Từ ngày 01/01/2030: Chính thức áp dụng thanh toán đại trà đối với bệnh lý này trên toàn hệ thống.

2. Đối với ung thư vú, ung thư phổi, ung thư tiền liệt tuyến và ung thư đại trực tràng

Theo khoản 4 Điều 5 dự thảo, từ ngày 01/01/2030, Quỹ BHYT sẽ bắt đầu thực hiện chi trả chi phí sàng lọc đối với 4 nhóm bệnh này theo lộ trình hướng dẫn chi tiết do Bộ Y tế ban hành.

3. Đối với ung thư dạ dày và ung thư gan

Đối với ung thư dạ dày và ung thư gan, dù đã được đưa vào danh mục chính thức tại Điều 4, dự thảo hiện chưa ấn định ngày bắt đầu cụ thể. Điểm c khoản 8 Điều 5 giao trách nhiệm cho Bộ trưởng Bộ Y tế quy định đối tượng chỉ định và lộ trình triển khai chi tiết dựa trên điều kiện thực tế.

Giải pháp đảm bảo nguồn lực tài chính cho Quỹ bảo hiểm y tế

Vấn đề cân đối tài chính khi mở rộng quyền lợi luôn là thách thức lớn. Dự thảo Nghị định đã chủ động xây dựng cơ chế phối hợp liên bộ tại khoản 1 Điều 6: Trong tình huống Quỹ BHYT chưa đủ khả năng cân đối chi trả, Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Y tế để báo cáo Chính phủ xem xét cấp bổ sung kinh phí từ ngân sách nhà nước.

Quy định mang tính nhân văn sâu sắc này cùng với các hướng dẫn tại Nghị định 188/2025/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ tạo nên bước chuyển mình mạnh mẽ trong công tác y tế dự phòng, giảm bớt chi phí điều trị khổng lồ ở giai đoạn muộn và bảo vệ sức khỏe cho hàng triệu người dân Việt Nam.