Mỗi dịp Tết đến Xuân về, công tác an sinh xã hội và chăm lo đời sống cho các gia đình có hoàn cảnh khó khăn luôn là nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu của Đảng và Nhà nước. Mục tiêu nhất quán là bảo đảm phương châm "không để một người dân nào bị thiếu đói, đứt bữa trong dịp Tết cổ truyền của dân tộc". Để cụ thể hóa mục tiêu này, các quy định pháp luật hiện hành đã đề ra định mức cứu trợ lương thực khẩn cấp hết sức rõ ràng, minh bạch cho các đối tượng có nguy cơ thiếu đói.

Theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 12 Nghị định 335/2026/NĐ-CP quy định chính sách trợ giúp xã hội, hộ thiếu đói dịp Tết Nguyên đán thuộc nhóm đối tượng được trợ giúp xã hội khẩn cấp bằng lương thực. Vậy định mức hỗ trợ cụ thể là bao nhiêu kg gạo trên một nhân khẩu, quy trình xét duyệt nhận hỗ trợ ra sao và người dân còn có cơ hội nhận các phần quà Tết bằng tiền mặt hay không? Cùng theo dõi các phân tích chi tiết dưới đây.

1. Mức hỗ trợ gạo đối với hộ thiếu đói dịp Tết Nguyên đán là bao nhiêu?

Chính sách cứu trợ lương thực trong dịp Tết Nguyên đán được thiết kế nhằm trợ giúp kịp thời cho những gia đình có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, không đủ lương thực duy trì cuộc sống sinh hoạt hằng ngày. Căn cứ theo điểm a khoản 1 Điều 12 Nghị định 335/2026/NĐ-CP, mức hỗ trợ lương thực đối với hộ thiếu đói dịp Tết Nguyên đán được xác định như sau:

• Định mức hỗ trợ gạo: Hỗ trợ 15 kg gạo/người/tháng.
• Thời gian hỗ trợ: Thời gian thực hiện là 01 tháng cho mỗi đợt hỗ trợ.

Như vậy, mức hỗ trợ gạo được tính toán căn cứ trực tiếp theo số nhân khẩu thực tế trong hộ gia đình. Điều này bảo đảm tính công bằng và đáp ứng đúng nhu cầu ăn uống tối thiểu của từng thành viên trong gia đình. Chẳng hạn, một hộ gia đình thuộc diện thiếu đói dịp Tết có 4 nhân khẩu thì tổng lượng gạo cứu đói mà hộ đó được cấp phát cho đợt Tết Nguyên đán sẽ là: 4 người × 15 kg = 60 kg gạo.

Nguồn gạo cung ứng cho công tác cứu trợ Tết được bảo đảm xuất cấp từ nguồn lực tại chỗ của địa phương hoặc huy động từ nguồn hàng theo Luật Dự trữ quốc gia 2012 khi có quyết định của cấp có thẩm quyền, nhằm đưa gạo đến tay người dân nhanh nhất trước thềm năm mới.

2. Phân biệt hỗ trợ gạo dịp Tết với thiếu đói do thiên tai, mất mùa, giáp hạt

Bên cạnh trường hợp thiếu đói trong dịp Tết Nguyên đán, thực tế còn nhiều nguyên nhân khách quan khác dẫn đến tình trạng nguy cơ đứt bữa của người dân, như bão lũ, hạn hán, cháy rừng, sâu bệnh làm mất mùa hay giai đoạn giáp hạt nông nghiệp kéo dài. Tại Điều 12 Nghị định 335/2026/NĐ-CP, pháp luật đã phân định rành mạch giữa các đợt cứu đói này về mặt thời gian thụ hưởng:

• Về mức hỗ trợ định lượng: Cả hai nhóm đối tượng đều được hưởng chung định mức 15 kg gạo/người/tháng.
• Về thời hạn cứu trợ tối đa:
  • Đối với hộ thiếu đói dịp Tết Nguyên đán: Thời gian hỗ trợ được cố định là 01 tháng cho mỗi đợt cứu trợ.
  • Đối với đối tượng thiếu đói do thiên tai, hỏa hoạn, mất mùa, giáp hạt hoặc lý do bất khả kháng khác: Thời gian hỗ trợ kéo dài không quá 03 tháng cho mỗi đợt hỗ trợ.

Đặc biệt, theo điểm b khoản 1 Điều 12 Nghị định này, đối với những gia đình có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, hỏa hoạn làm mất nhà ở và mất khả năng bảo đảm nhu cầu sinh hoạt tối thiểu, ngoài số gạo cứu đói, bà con còn được xem xét hỗ trợ khẩn cấp lều bạt dựng tạm, nước uống sạch, chăn màn ấm, dụng cụ nấu ăn (xoong nồi, chất đốt) và các mặt hàng nhu yếu phẩm cấp thiết khác.

3. Quy trình, thẩm quyền xét duyệt và xuất cấp gạo cho hộ thiếu đói dịp Tết

Để gạo cứu trợ kịp thời tới tận tay từng hộ dân trước kỳ nghỉ Tết, quy trình rà soát và phê duyệt danh sách được tổ chức chặt chẽ, khẩn trương từ cơ sở theo quy định tại Điều 13 Nghị định 335/2026/NĐ-CP. Cụ thể các bước triển khai như sau:

3.1. Trách nhiệm rà soát của chính quyền cấp xã

Khi phát hiện hoặc nhận được phản ánh về các hộ gia đình có nguy cơ thiếu đói trên địa bàn, Ủy ban nhân dân cấp xã (thông qua cán bộ phụ trách lao động - thương binh và xã hội phối hợp cùng trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố) có trách nhiệm:

• Tiến hành rà soát từng hoàn cảnh gia đình, lập và tổng hợp danh sách đối tượng cần trợ giúp khẩn cấp;
• Tổ chức niêm yết, xét duyệt bảo đảm công khai, dân chủ, đúng đối tượng;
• Xem xét, ban hành quyết định hỗ trợ gạo ngay từ nguồn lực sẵn có của ngân sách địa phương.

3.2. Đề xuất hỗ trợ khi nhu cầu cứu trợ vượt khả năng địa phương

Trường hợp thiên tai hoặc số hộ khó khăn gia tăng đột biến khiến nhu cầu lương thực vượt quá khả năng cân đối ngân sách của địa phương, cơ chế chuyển tiếp hỗ trợ được quy định gồm hai cấp độ:

1. Vượt quá khả năng của cấp xã: Ủy ban nhân dân cấp xã làm văn bản đề nghị gửi Ủy ban nhân dân cấp tỉnh để được bố trí kinh phí hoặc xuất cấp nguồn hàng từ ngân sách, nguồn dự trữ theo quy định.
2. Vượt quá khả năng của cấp tỉnh: Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có văn bản báo cáo và đề nghị gửi các bộ, ngành quản lý hàng dự trữ quốc gia (như Bộ Tài chính, Tổng cục Dự trữ Nhà nước) để xem xét báo cáo cấp có thẩm quyền xuất cấp gạo dự trữ quốc gia hỗ trợ cho địa phương.

Song song với nguồn ngân sách, chính quyền các cấp được phép tích cực vận động, huy động đóng góp tự nguyện từ các tổ chức xã hội, doanh nghiệp và các nhà hảo tâm để tăng cường nguồn lực cứu trợ tại chỗ.

4. Hộ khó khăn dịp Tết có được nhận thăm hỏi và quà tặng tiền mặt không?

Bên cạnh số gạo hỗ trợ theo định mức khẩn cấp, nhiều người dân cũng băn khoăn liệu gia đình mình có được tặng quà Tết hay không. Theo quy định tại Điều 14 Nghị định 335/2026/NĐ-CP, chế độ thăm hỏi, tặng quà nhân dịp Tết Nguyên đán hoặc trợ giúp khẩn cấp được quy định vô cùng rõ ràng.

4.1. Đối tượng được xét tặng quà

Các đối tượng được xem xét tặng quà Tết bao gồm:

• Cá nhân, hộ gia đình chịu ảnh hưởng bởi thiên tai, bão lũ, dịch bệnh, hỏa hoạn, tai nạn giao thông, tai nạn lao động nghiêm trọng hoặc lý do bất khả kháng;
• Cá nhân ốm đau nặng, bệnh tật kéo dài và có hoàn cảnh gia đình khó khăn;
• Các trung tâm trợ giúp xã hội, cơ sở bảo trợ xã hội bị hư hỏng, thiệt hại do thiên tai, sự cố.

4.2. Khung mức quà tặng theo thẩm quyền của các đoàn lãnh đạo

Tùy theo cấp cơ quan tổ chức đoàn công tác thăm hỏi, người dân và các đơn vị sẽ được nhận các phần quà gồm cả tiền mặt và hiện vật theo các khung định mức:

• Quà tặng do đoàn Lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Quốc hội, Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam trao tặng:
  • Đối với hộ gia đình: 3.000.000 đồng/hộ tiền mặt kèm gói hiện vật trị giá 500.000 đồng/hộ;
  • Đối với cá nhân: 1.000.000 đồng/người tiền mặt kèm hiện vật trị giá 500.000 đồng/người;
  • Đối với cơ quan, đơn vị trợ giúp xã hội: 5.000.000 đồng/đơn vị kèm hiện vật trị giá 500.000 đồng.
• Quà tặng do đoàn Lãnh đạo Bộ, cơ quan Trung ương hoặc Lãnh đạo cấp tỉnh trao tặng:
  • Đối với hộ gia đình: 2.000.000 đồng/hộ tiền mặt kèm hiện vật trị giá 300.000 đồng/hộ;
  • Đối với cá nhân: 1.000.000 đồng/người tiền mặt kèm hiện vật trị giá 300.000 đồng/người;
  • Đối với cơ quan, đơn vị trợ giúp xã hội: 3.000.000 đồng/đơn vị kèm hiện vật trị giá 500.000 đồng.

Mức giá trị hiện vật nêu trên được xác định theo giá thị trường đã bao gồm đầy đủ các khoản thuế, phí theo luật định. Nguồn kinh phí được trích từ nguồn ngân sách hằng năm bố trí cho cơ quan, đơn vị hoặc từ các quỹ từ thiện, tài trợ hợp pháp.

5. Lời khuyên thiết thực để người dân bảo đảm quyền lợi trợ cấp Tết

Để chính sách an sinh xã hội phát huy tối đa hiệu quả trong dịp Tết cổ truyền, các hộ gia đình và bà con nhân dân cần chủ động nắm rõ một số nội dung sau:

• Chủ động thông tin hoàn cảnh khó khăn: Nếu gia đình gặp biến cố đột xuất, mất mùa, ốm đau nặng dẫn đến nguy cơ thiếu gạo ăn trong dịp Tết, đại diện hộ gia đình cần kịp thời liên hệ với Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố hoặc cán bộ văn hóa - xã hội xã, phường để được đưa vào danh sách tổng hợp rà soát.
• Theo dõi danh sách niêm yết công khai: Toàn bộ danh sách hộ nhận gạo cứu đói và quà tặng Tết phải được niêm yết công khai tại Nhà văn hóa thôn, trụ sở UBND xã hoặc thông báo qua hệ thống loa truyền thanh cơ sở để người dân giám sát, bảo đảm gạo và tiền cứu trợ đến đúng người, đúng đối tượng.
• Bảo đảm nhận đúng định mức: Người nhận hỗ trợ có quyền yêu cầu được nhận đúng số lượng gạo (15 kg/người/tháng) và kiểm tra chất lượng gạo đạt chuẩn, không bị ẩm mốc, hư hỏng trước khi ký vào biên bản giao nhận.

Chính sách hỗ trợ lương thực và tặng quà dịp Tết là minh chứng sâu sắc cho tinh thần tương thân tương ái của dân tộc, mang lại sự ấm lòng và niềm tin cho người nghèo trong mỗi mùa xuân mới.