Trong không khí bảng lảng sương mờ của vùng cao phía Bắc, hình ảnh những chàng trai, cô gái Mông trong trang phục rực rỡ cùng nhau về một nhà qua tục "kéo dâu" vốn là một nét đẹp văn hóa đầy nhân văn. Tuy nhiên, ranh giới giữa phong tục và pháp luật đôi khi trở nên mong manh khi tục lệ này bị biến tướng thành hành vi "bắt vợ" cưỡng ép. Vậy dưới góc độ pháp lý, tục bắt vợ được nhìn nhận như thế nào?

Tục bắt vợ: Từ nét đẹp truyền thống đến những biến tướng đáng ngại

Thực chất, tục "bắt vợ" hay chính xác hơn là tục "kéo dâu" (hay còn gọi là sai pù) của người Mông, người Thái là một hình thức hôn nhân tự nguyện. Đây thường là giải pháp cho những cặp đôi yêu nhau tha thiết nhưng gặp phải sự ngăn cản của gia đình hoặc chàng trai không đủ điều kiện kinh tế để tổ chức đám cưới linh đình ngay lập tức. Khi đó, họ hẹn nhau và chàng trai sẽ đưa cô gái về nhà mình, sau đó thông báo cho nhà gái để tiến tới hôn nhân chính thức.

Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy tục lệ này đang bị lợi dụng và biến tướng một cách tiêu cực. Nhiều thanh niên đã dùng vũ lực hoặc thủ đoạn để bắt giữ những cô gái không hề có tình cảm với mình, thậm chí là những trẻ em chưa đủ tuổi vị thành niên, mang về nhà nhằm cưỡng ép làm vợ. Hành vi này không còn là phong tục mà đã trở thành hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, xâm phạm đến quyền tự do và danh dự của người phụ nữ.

Ranh giới pháp lý và những chế tài nghiêm khắc

Theo quy định tại Nghị định 126/2014/NĐ-CP, tục cướp vợ để cưỡng ép người phụ nữ làm vợ mình được liệt vào danh sách các tập quán lạc hậu về hôn nhân và gia đình cần vận động xóa bỏ hoặc cấm áp dụng. Tùy vào tính chất và mức độ của hành vi, người vi phạm có thể đối mặt với các hình phạt sau:

1. Hành vi cưỡng ép kết hôn

Việc bắt vợ mà không có sự đồng ý của cô gái là vi phạm nguyên tắc tự nguyện trong hôn nhân quy định tại điểm b khoản 1 Điều 8 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.

• Xử phạt hành chính: Theo Nghị định 82/2020/NĐ-CP, hành vi cưỡng ép kết hôn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng.
• Truy cứu trách nhiệm hình sự: Nếu đã bị xử phạt hành chính mà còn vi phạm, người thực hiện hành vi có thể bị truy cứu theo Điều 181 Bộ luật Hình sự 2015 về Tội cưỡng ép kết hôn, ly hôn hoặc cản trở hôn nhân tự nguyện, tiến bộ, cản trở ly hôn tự nguyện với mức phạt tù lên đến 03 năm.

"Điều 181. Tội cưỡng ép kết hôn, ly hôn hoặc cản trở hôn nhân tự nguyện, tiến bộ, cản trở ly hôn tự nguyện
Người nào cưỡng ép người khác kết hôn trái với sự tự nguyện của họ, cản trở người khác kết hôn tự nguyện, tiến bộ hoặc cưỡng ép người khác ly hôn trái với sự tự nguyện của họ, cản trở người khác ly hôn tự nguyện bằng cách hành hạ, ngược đãi, uy hiếp tinh thần, yêu sách của cải hoặc bằng thủ đoạn khác, đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm, thì bị phạt cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 03 năm."

2. Hệ lụy từ nạn tảo hôn

Tục bắt vợ thường đi kèm với tình trạng tảo hôn khi các bên chưa đủ tuổi kết hôn theo Điều 5 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Người tổ chức tảo hôn có thể bị phạt tù đến 02 năm theo quy định tại Điều 183 Bộ luật Hình sự 2015.

3. Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật

Đây là khía cạnh nghiêm trọng nhất của việc biến tướng tục bắt vợ. Khi một người lợi dụng tục lệ để bắt giữ, giam cầm cô gái trái với ý muốn của họ, hành vi này đã xâm phạm trực tiếp đến quyền tự do thân thể của công dân được Hiến pháp bảo vệ. Tùy vào hậu quả (như làm nạn nhân chết, tự sát hoặc tra tấn), mức hình phạt cao nhất có thể lên đến 12 năm tù theo Điều 157 Bộ luật Hình sự 2015.

Lời kết

Pháp luật luôn tôn trọng và bảo vệ những nét đẹp văn hóa truyền thống của các dân tộc. Tuy nhiên, mọi phong tục tập quán đều phải nằm trong khuôn khổ pháp luật và không được xâm phạm đến quyền con người, quyền công dân. Việc hiểu đúng về tục "kéo dâu" và kiên quyết bài trừ những biến tướng của "tục bắt vợ" không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan chức năng mà còn là sự chung tay của cả cộng đồng để bảo vệ hạnh phúc và sự tự do của mỗi cá nhân.