Trong kỷ nguyên số, số Chứng minh nhân dân (CMND) hay thẻ Căn cước công dân (CCCD) không chỉ đơn thuần là những con số định danh. Chúng là "chìa khóa" mở ra kho tàng thông tin cá nhân mà nếu rơi vào tay kẻ xấu, hậu quả sẽ vô cùng khôn lường. Tại thời điểm cuối năm 2019, khi hệ thống dữ liệu dân cư đang trong quá trình hoàn thiện, việc bảo mật thông tin cá nhân càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

1. Những thông tin "nhạy cảm" ẩn sau dãy số định danh

Hiện nay, theo quy định của pháp luật, CMND 9 số, 12 số và thẻ Căn cước công dân đang cùng tồn tại song hành. Tuy nhiên, ít ai ngờ rằng chỉ qua vài con số đầu tiên, kẻ gian có thể nắm bắt được những thông tin cơ bản về nhân thân của bạn.

Cụ thể, theo quy định tại Nghị định 137/2015/NĐ-CP hướng dẫn Luật Căn cước công dân 2014, cấu trúc số định danh cá nhân (số thẻ CCCD) bao gồm 12 chữ số, trong đó:

• 03 số đầu: Là mã tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương hoặc mã quốc gia nơi công dân đăng ký khai sinh.
• 01 số tiếp theo: Tiết lộ giới tính của công dân.
• 02 số tiếp theo: Cho biết thế kỷ sinh và năm sinh.
• 06 số cuối: Là khoảng số ngẫu nhiên.

Như vậy, khi biết được số thẻ, kẻ xấu dễ dàng xác định được nơi sinh, giới tính và độ tuổi của nạn nhân. Đây là những dữ liệu đầu vào quan trọng để chúng thực hiện các kịch bản lừa đảo tinh vi hơn.

2. Kịch bản lừa đảo "giả danh cơ quan công quyền"

Khi đã nắm trong tay thông tin cá nhân từ số CMND/CCCD, tội phạm thường sử dụng các phần mềm giả lập số điện thoại để gọi điện cho nạn nhân. Chúng tự xưng là cán bộ Công an, Viện kiểm sát hoặc Tòa án đang điều tra các vụ án xuyên quốc gia, buôn lậu ma túy hoặc rửa tiền.

Bằng cách đọc chính xác số CMND, ngày tháng năm sinh và địa chỉ thường trú, chúng khiến nạn nhân tin rằng mình thực sự đang liên quan đến pháp luật. Sau đó, chúng yêu cầu nạn nhân chuyển tiền vào một "tài khoản tạm giữ" để phục vụ điều tra rồi nhanh chóng tẩu tán số tiền này. Đây là thủ đoạn không mới nhưng vẫn có rất nhiều người sập bẫy do tâm lý hoang mang khi bị đe dọa.

3. Rủi ro bị lợi dụng để vay vốn, mở thẻ tín dụng khống

Một trong những rủi ro nghiêm trọng nhất khi lộ ảnh chụp CMND/CCCD là bị kẻ xấu sử dụng để vay tiền qua các ứng dụng (app) vay tín chấp hoặc mở thẻ tín dụng tại các tổ chức tài chính có quy trình kiểm duyệt lỏng lẻo.

Nhiều người chỉ phát hiện ra mình đang gánh một khoản nợ khổng lồ khi bị các công ty đòi nợ gọi điện quấy rối hoặc khi đi làm thủ tục vay vốn ngân hàng thì mới biết mình đã bị liệt vào danh sách nợ xấu trên hệ thống CIC. Việc giải quyết những rắc rối này cực kỳ mất thời gian và công sức, đòi hỏi phải có sự can thiệp của cơ quan điều tra để chứng minh mình bị mạo danh.

4. Rắc rối về mã số thuế và thu nhập cá nhân

Thực tế đã ghi nhận nhiều trường hợp các doanh nghiệp "ma" thu thập số CMND/CCCD trôi nổi trên mạng để đăng ký mã số thuế cho nhân viên ảo nhằm khai khống chi phí tiền lương, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp.

Hệ quả là khi người dân đi đăng ký mã số thuế tại cơ quan thuế theo quy định của Thông tư 07/2016/TT-BCA và các văn bản liên quan, họ mới ngỡ ngàng khi thấy mình đã có mã số thuế và thậm chí đang có thu nhập tại một công ty xa lạ nào đó. Điều này không chỉ gây phiền hà trong việc quyết toán thuế mà còn có thể ảnh hưởng đến các quyền lợi về an sinh xã hội sau này.

5. Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Để bảo vệ bản thân trước những rủi ro nêu trên, người dân cần thực hiện nghiêm túc các biện pháp sau:

• Không chia sẻ ảnh chụp CMND/CCCD lên mạng xã hội: Tuyệt đối không đăng tải ảnh rõ nét hai mặt của thẻ lên Facebook, Zalo hay các nền tảng công cộng.
• Cẩn trọng khi cung cấp thông tin: Chỉ cung cấp bản sao hoặc số CMND/CCCD cho các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền hoặc các giao dịch thực sự cần thiết. Khi nộp bản sao, nên ghi đè dòng chữ "Bản sao phục vụ mục đích..." để tránh bị tái sử dụng trái phép.
• Kiểm tra định kỳ: Thường xuyên kiểm tra tình trạng mã số thuế cá nhân và thông tin tín dụng để kịp thời phát hiện các dấu hiệu bất thường.

Pháp luật Việt Nam luôn có những chế tài nghiêm khắc đối với hành vi xâm phạm bí mật đời tư và lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Tuy nhiên, sự chủ động trong việc bảo mật thông tin chính là lá chắn vững chắc nhất để bảo vệ quyền lợi và tài sản của chính bạn.