Trong bối cảnh minh bạch hóa các thủ tục hành chính và tài chính công, việc tuân thủ các quy định về phí và lệ phí là yêu cầu bắt buộc đối với mọi tổ chức, cá nhân. Tuy nhiên, thực tế vẫn tồn tại những trường hợp "vượt rào", tự ý đặt ra các khoản thu ngoài danh mục. Để siết chặt quản lý, từ năm 2026, Chính phủ đã ban hành những quy định mới với mức xử phạt nghiêm khắc hơn rất nhiều.

1. Tự ý đặt và thu phí, lệ phí: Cái giá phải trả lên tới 100 triệu đồng

Theo quy định tại Luật Phí và lệ phí 2015, các loại phí và lệ phí phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định. Việc tự ý "sáng tạo" ra các loại phí mới không chỉ gây phiền hà cho người dân mà còn là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

Cụ thể, căn cứ khoản 1 Điều 10 Nghị định 02/2026/NĐ-CP, mức phạt tiền đối với hành vi tự đặt và thu các loại phí, lệ phí được phân định rõ rệt dựa trên số tiền vi phạm:

Như vậy, nếu một tổ chức tự ý thu các khoản phí dịch vụ công không có trong quy định với tổng số tiền lớn, họ có thể phải đối mặt với mức phạt kịch khung là 100 triệu đồng.

2. Thu phí không đúng mức quy định: Sai một ly, đi một dặm

Bên cạnh việc tự đặt ra các khoản thu mới, hành vi thu phí, lệ phí cao hơn hoặc thấp hơn mức quy định cũng bị xử lý nghiêm. Điều này nhằm đảm bảo tính thống nhất và công bằng trong việc thực hiện nghĩa vụ tài chính của công dân.

Tại khoản 2 Điều 10 Nghị định 02/2026/NĐ-CP, mức phạt cho hành vi này cũng dao động từ 1 triệu đến 100 triệu đồng, tùy thuộc vào quy mô của số tiền thu sai. Ví dụ, nếu một đơn vị thu phí cao hơn quy định và tổng số tiền chênh lệch vượt quá 300 triệu đồng, mức phạt sẽ nằm trong khoảng 60 - 100 triệu đồng.

3. Thời hiệu xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả

Một điểm đáng lưu ý là thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực này khá dài. Theo Điều 6 Nghị định 02/2026/NĐ-CP, thời hiệu xử phạt là 02 năm. Cách tính thời hiệu tuân thủ theo quy định tại Nghị định 118/2021/NĐ-CP, tính từ thời điểm chấm dứt hành vi (đối với vi phạm đã kết thúc) hoặc từ thời điểm phát hiện (đối với vi phạm đang thực hiện).

Ngoài việc nộp phạt, tổ chức vi phạm còn phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả nghiêm ngặt quy định tại Điều 4 Nghị định 02/2026/NĐ-CP:

• Buộc hoàn trả toàn bộ số tiền phí, lệ phí đã thu trái quy định cho người nộp.
• Trường hợp không xác định được người nộp để hoàn trả, phải nộp toàn bộ số tiền đó vào ngân sách nhà nước.
• Buộc thực hiện đúng các trách nhiệm về niêm yết công khai, cấp chứng từ thu theo quy định.

"Việc xử phạt không chỉ dừng lại ở con số tiền phạt mà còn đi kèm với trách nhiệm hoàn trả và chấn chỉnh hoạt động thu phí theo đúng quỹ đạo pháp luật."

Lời khuyên pháp lý: Các tổ chức được giao nhiệm vụ thu phí, lệ phí cần thường xuyên cập nhật danh mục và mức thu theo quy định của Bộ Tài chính hoặc Hội đồng nhân dân cấp tỉnh để tránh những sai sót dẫn đến hậu quả pháp lý nặng nề.