Chỉ còn nửa tháng nữa, từ ngày 01/7/2026, Luật Phòng, chống ma túy 2025 sẽ chính thức có hiệu lực thi hành. Đây là một cột mốc pháp lý quan trọng, thay thế hoàn toàn cho Luật Phòng, chống ma túy 2021. Một trong những điểm mới nổi bật, mang đậm tính nhân văn và bảo vệ quyền trẻ em, quyền phụ nữ của đạo luật này chính là quy định loại trừ biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc đối với phụ nữ mang thai và người đang nuôi con nhỏ dưới 36 tháng tuổi (dưới 3 tuổi).

Chính sách nhân văn: Bảo vệ tối đa cho bà mẹ và trẻ em

Tại khoản 2 Điều 35 của luật mới đã quy định rất rõ ràng về các trường hợp đặc biệt không bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. Cụ thể bao gồm:

"2. Không áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc đối với các trường hợp sau đây:
a) Người không có năng lực trách nhiệm hành chính;
b) Người đang mang thai có chứng nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đủ điều kiện theo quy định pháp luật;
c) Phụ nữ hoặc người duy nhất đang nuôi con nhỏ dưới 36 tháng tuổi được Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người đó cư trú xác nhận."

Quy định này thể hiện sự tiến bộ vượt bậc trong tư duy lập pháp của Việt Nam. Việc không đưa phụ nữ mang thai hoặc người đang nuôi con nhỏ dưới 3 tuổi vào cơ sở cai nghiện bắt buộc nhằm đảm bảo điều kiện chăm sóc sức khỏe tốt nhất cho thai nhi và sự phát triển thể chất, tinh thần của trẻ nhỏ trong những năm tháng đầu đời. Thay vì áp dụng biện pháp cách ly bắt buộc tại cơ sở tập trung, những đối tượng này sẽ được tạo điều kiện để quản lý, giáo dục và hỗ trợ cai nghiện tại gia đình hoặc cộng đồng dưới sự giám sát chặt chẽ của chính quyền địa phương.

Chính sách mới ưu tiên bảo vệ quyền lợi và sức khỏe của bà mẹ và trẻ em dưới 36 tháng tuổi (ảnh minh họa)

Sự khác biệt lớn so với quy định cũ

Nhìn lại lịch sử lập pháp, tại Điều 32 Luật Phòng, chống ma túy 2021 trước đây, cơ quan soạn thảo chỉ tập trung quy định về các đối tượng bị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc mà chưa có sự phân tách, loại trừ rõ ràng ngay trong điều khoản gốc đối với các đối tượng yếu thế như phụ nữ mang thai hay người nuôi con nhỏ. Sự bổ sung chi tiết tại Điều 35 Luật Phòng, chống ma túy 2025 lần này đã khắc phục triệt để khoảng trống pháp lý đó, tạo ra hành lang pháp lý đồng bộ, thống nhất với tinh thần của Luật Xử lý vi phạm hành chính.

Ai sẽ bị đưa đi cai nghiện bắt buộc từ ngày 01/7/2026?

Bên cạnh các trường hợp được miễn trừ nêu trên, khoản 1 Điều 35 Luật Phòng, chống ma túy 2025 cũng siết chặt quản lý đối với người nghiện ma túy từ đủ 18 tuổi trở lên. Nếu không thuộc trường hợp bị xử lý hình sự, người nghiện sẽ bị áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc khi thuộc một trong các trường hợp sau:

• Trường hợp 1: Không đăng ký, không thực hiện hoặc tự ý chấm dứt cai nghiện ma túy tự nguyện (ngoại trừ trường hợp đặc biệt quy định tại khoản 4 Điều 33 về việc tiếp tục thực hiện quy trình cai nghiện tại gia đình, cộng đồng sau khi đã hoàn thành ít nhất 3 giai đoạn tại cơ sở tư nhân).
• Trường hợp 2: Người đang trong quá trình cai nghiện ma túy tự nguyện nhưng lại bị phát hiện sử dụng trái phép chất ma túy.
• Trường hợp 3: Người nghiện ma túy không đăng ký, không thực hiện hoặc tự ý chấm dứt điều trị nghiện bằng thuốc thay thế; hoặc bị chấm dứt điều trị do vi phạm nghiêm trọng quy định về điều trị.
• Trường hợp 4: Người đang trong thời gian quản lý sau cai nghiện ma túy mà bị cơ quan chức năng xác định là tái nghiện.

Lời khuyên pháp lý thiết thực

Để được áp dụng chính sách miễn trừ nhân văn này, người thuộc diện miễn trừ cần chủ động chuẩn bị đầy đủ các giấy tờ pháp lý chứng minh theo đúng quy định:

• Đối với phụ nữ mang thai: Phải có giấy chứng nhận thai sản từ các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đủ điều kiện hoạt động theo quy định của pháp luật y tế.
• Đối với người nuôi con nhỏ dưới 36 tháng tuổi: Cần có sự xác nhận bằng văn bản của Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người đó đang cư trú thực tế, chứng minh bản thân là mẹ hoặc là người duy nhất đang trực tiếp nuôi dưỡng cháu bé.

Việc nắm rõ các quy định mới của Luật Phòng, chống ma túy 2025 không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bản thân và gia đình, mà còn giúp các cơ quan chức năng thực thi pháp luật một cách chính xác, nhân văn và hiệu quả hơn.