Trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, Luật Giáo dục 2019 được Quốc hội thông qua đã tạo nên một bước ngoặt lớn đối với đội ngũ nhà giáo trên cả nước. Một trong những thay đổi quan trọng nhất, có hiệu lực từ ngày 01/7/2020, chính là việc nâng cao tiêu chuẩn trình độ đào tạo. Điều này không chỉ đặt ra yêu cầu tự hoàn thiện cho mỗi giáo viên mà còn làm dấy lên lo ngại về việc tinh giản biên chế đối với những người chưa kịp "nâng chuẩn".

Diện mạo mới về chuẩn trình độ đào tạo giáo viên từ 01/7/2020

So với quy định cũ tại Luật giáo dục sửa đổi năm 2009, chuẩn trình độ mới theo Luật Giáo dục 2019 đã được nâng lên đáng kể ở hầu hết các cấp học. Cụ thể:

Như vậy, ngoại trừ bậc mầm non yêu cầu bằng Cao đẳng, tất cả các cấp học phổ thông khác đều yêu cầu giáo viên phải có bằng Cử nhân (Đại học) trở lên. Đây là một thách thức không nhỏ đối với một bộ phận giáo viên đang công tác lâu năm nhưng chỉ có bằng Trung cấp hoặc Cao đẳng.

Lộ trình nâng chuẩn: Cơ hội để giáo viên tự hoàn thiện

Pháp luật không yêu cầu giáo viên phải đạt chuẩn ngay lập tức vào ngày 01/7/2020. Tại khoản 2 Điều 72 Luật Giáo dục 2019 đã quy định rõ về lộ trình thực hiện:

"Chính phủ quy định lộ trình thực hiện nâng trình độ chuẩn được đào tạo của giáo viên mầm non, tiểu học, trung học cơ sở quy định tại điểm a và điểm b khoản 1 Điều này; quy định việc sử dụng nhà giáo trong trường hợp không đủ giáo viên có trình độ chuẩn được đào tạo quy định tại khoản 1 Điều này."

Điều này đồng nghĩa với việc giáo viên chưa đạt chuẩn sẽ được tạo điều kiện để học tập, bồi dưỡng nhằm đạt được trình độ theo quy định mới. Chính phủ sẽ ban hành các văn bản hướng dẫn cụ thể về đối tượng, thời gian và kinh phí hỗ trợ cho việc đào tạo lại này.

Khi nào giáo viên chưa đạt chuẩn bị tinh giản biên chế?

Mặc dù có lộ trình nâng chuẩn, nhưng nguy cơ tinh giản biên chế vẫn hiện hữu đối với những trường hợp đặc biệt. Theo quy định tại Nghị định 108/2014/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 113/2018/NĐ-CP), giáo viên chưa đạt chuẩn trình độ đào tạo có thể bị tinh giản biên chế nếu thuộc các trường hợp sau:

• Trường hợp 1: Cơ quan, đơn vị không có vị trí việc làm khác phù hợp để bố trí công tác cho giáo viên đó.
• Trường hợp 2: Đơn vị không thể bố trí đào tạo lại để chuẩn hóa về chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên.
• Trường hợp 3: Giáo viên được cơ quan bố trí việc làm khác nhưng cá nhân tự nguyện thực hiện tinh giản biên chế và được cơ quan quản lý đồng ý.

Cụ thể, tại Điều 6 Nghị định 108/2014/NĐ-CP nhấn mạnh việc đánh giá, phân loại viên chức hàng năm là căn cứ quan trọng. Nếu giáo viên không đạt chuẩn và có kết quả đánh giá không hoàn thành nhiệm vụ hoặc năng lực yếu, khả năng bị tinh giản là rất cao.

Lời khuyên cho đội ngũ nhà giáo trước thềm năm 2020

Việc nâng chuẩn trình độ là xu thế tất yếu để nâng cao chất lượng giáo dục quốc gia. Thay vì lo lắng về việc tinh giản biên chế, giáo viên cần chủ động:

1. Rà soát lại văn bằng, chứng chỉ hiện có so với yêu cầu của Luật Giáo dục 2019.
2. Theo dõi sát sao các thông báo từ Bộ Giáo dục và Đào tạo về lộ trình nâng chuẩn để đăng ký tham gia các khóa đào tạo phù hợp.
3. Tích cực tự học, cập nhật phương pháp giảng dạy mới để khẳng định năng lực chuyên môn tại đơn vị công tác.

Tóm lại, tinh giản biên chế chỉ là giải pháp cuối cùng đối với những trường hợp không thể sắp xếp hoặc không có ý chí cầu tiến. Với lộ trình nhân văn của Chính phủ, đa số giáo viên sẽ có đủ thời gian và điều kiện để hoàn thiện mình, tiếp tục cống hiến cho sự nghiệp trồng người.