Trong quản lý nhà nước về đất đai, việc xử phạt không chỉ dừng lại ở hình thức phạt tiền mà còn đi kèm biện pháp khắc phục hậu quả nghiêm khắc: buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp. Với sự ra đời của Nghị định 123/2024/NĐ-CP, cách xác định khoản tiền này đã có những thay đổi quan trọng mà bất kỳ cá nhân, tổ chức sử dụng đất nào cũng cần phải lưu tâm.

Số lợi bất hợp pháp là gì và ai phải nộp?

Theo quy định tại khoản 1 Điều 6 Nghị định 123/2024/NĐ-CP, số lợi bất hợp pháp được hiểu là khoản tiền mà tổ chức, cá nhân có được từ việc sử dụng đất sau khi thực hiện hành vi vi phạm hành chính. Khoản tiền này không thuộc về người vi phạm mà phải được truy thu để nộp vào ngân sách nhà nước.

"1. Số lợi bất hợp pháp là số lợi được tính thành tiền do tổ chức, cá nhân thực hiện hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai có được từ việc sử dụng đất sau vi phạm và phải nộp vào ngân sách nhà nước."

Một điểm đáng chú ý là nếu hành vi vi phạm do nhiều bên cùng thực hiện trên một thửa đất, số tiền này sẽ được chia đều cho các bên liên quan. Điều này đòi hỏi sự minh bạch và trách nhiệm liên đới của các chủ thể khi tham gia vào các giao dịch hoặc sử dụng đất chung.

8 nhóm hành vi "điển hình" buộc phải nộp lại số lợi bất hợp pháp

Không phải mọi hành vi vi phạm đều dẫn đến việc nộp lại số lợi này. Nghị định 123/2024/NĐ-CP đã khoanh vùng các nhóm hành vi trọng tâm tại các Điều từ 8 đến 18, bao gồm:

• Tự ý chuyển mục đích sử dụng đất: Chuyển từ đất trồng lúa, đất rừng, đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp hoặc các loại đất khác mà chưa được phép.
• Lấn, chiếm đất: Đây là hành vi phổ biến nhất dẫn đến các khoản truy thu khổng lồ dựa trên giá trị quyền sử dụng đất thực tế.
• Vi phạm trong giao dịch: Chuyển nhượng, cho thuê, thế chấp quyền sử dụng đất khi không đủ điều kiện hoặc không thuộc trường hợp được phép theo quy định của Luật Đất đai 2024.

Công thức tính: Sai một ly, đi một dặm

Việc xác định số tiền phải nộp không dựa trên cảm tính mà căn cứ vào diện tích, thời gian vi phạm và bảng giá đất tại thời điểm lập biên bản. Dưới đây là hai trường hợp phổ biến nhất:

1. Đối với hành vi sử dụng đất sai mục đích

Số tiền phải nộp được xác định bằng chênh lệch giữa giá trị quyền sử dụng đất của loại đất sau khi vi phạm so với loại đất trước khi vi phạm. Công thức cụ thể:

Số lợi = [(Giá trị đất sau vi phạm (G2) - Giá trị đất trước vi phạm (G1)) x Số năm vi phạm] / 70

Trong đó, G được tính bằng diện tích nhân với giá đất trong bảng giá. Việc chia cho 70 năm (thời hạn sử dụng đất phổ biến cho dự án) giúp phân bổ giá trị lợi ích theo thời gian thực tế chiếm dụng.

2. Đối với hành vi lấn, chiếm đất

Trường hợp này nghiêm trọng hơn vì người vi phạm không có quyền sử dụng đất ngay từ đầu. Công thức tính như sau:

Số lợi = (Diện tích vi phạm x Giá đất theo bảng giá x Số năm vi phạm) / 70

Nếu thửa đất lấn chiếm chưa có trong bảng giá, cơ quan chức năng sẽ lấy giá của thửa đất cùng loại ở vị trí gần nhất để làm căn cứ áp giá.

Lưu ý về thời điểm xác định vi phạm

Một vấn đề mà nhiều người dân thắc mắc là các vi phạm xảy ra trước khi Nghị định này có hiệu lực (04/10/2024) thì xử lý ra sao? Theo khoản 2 Điều 35 Nghị định 123/2024/NĐ-CP, thời gian tính số lợi bất hợp pháp sẽ được tính từ ngày Nghị định xử phạt đầu tiên có quy định về vấn đề này có hiệu lực (thường là từ ngày 25/12/2014) nếu vi phạm kéo dài đến nay.

Lời khuyên pháp lý: Việc tự ý thay đổi hiện trạng đất hoặc lấn chiếm không chỉ khiến bạn đối mặt với án phạt hành chính mà còn là gánh nặng tài chính khi phải nộp lại số lợi bất hợp pháp trong nhiều năm. Trước khi thực hiện bất kỳ thay đổi nào trên thửa đất, hãy tham chiếu kỹ các quy định tại Luật Đất đai 2024 để đảm bảo an toàn pháp lý.