Sáng ngày 25/11/2004, với tỷ lệ tán thành đạt 77,58%, Quốc hội khóa XI đã chính thức thông qua một văn bản có tính chất quyết định đối với nền kinh tế: Nghị quyết số 36/2004/NQ-QH11 về công tác đầu tư xây dựng cơ bản sử dụng vốn nhà nước. Đây không chỉ là một văn bản hành chính thông thường mà là lời tuyên chiến đanh thép với tình trạng thất thoát, lãng phí vốn đầu tư công đang nhức nhối bấy lâu nay.

Xóa bỏ cơ chế "khép kín" - Chặt đứt vòi bạch tuộc lãng phí

Một trong những điểm đột phá nhất trong Nghị quyết lần này chính là yêu cầu Chính phủ phải có lộ trình cụ thể để xóa bỏ tình trạng "khép kín" trong quản lý đầu tư xây dựng cơ bản. Trong bối cảnh năm 2004, việc một cơ quan vừa là chủ đầu tư, vừa tự khảo sát, thiết kế, thậm chí là tự thi công và giám sát đã tạo ra những kẽ hở khổng lồ cho tiêu cực nảy sinh.

Quốc hội yêu cầu phải tách bạch rõ ràng các chức năng này. Theo tinh thần của Luật Xây dựng 2003, việc quản lý dự án phải đảm bảo tính khách quan, minh bạch. Nghị quyết nhấn mạnh việc áp dụng mô hình và cơ chế mới nhằm đảm bảo các khâu từ thẩm định đến nghiệm thu không còn nằm trong một "vòng tròn khép kín" của lợi ích nhóm.

Trách nhiệm cá nhân: Không còn chỗ cho sự "rút kinh nghiệm" chung chung

Nghị quyết của Quốc hội lần này đã giáng một đòn mạnh vào tư duy "trách nhiệm tập thể" vốn thường được dùng để né tránh sai phạm. Văn bản nêu rõ: "Khắc phục tình trạng chỉ quy kết trách nhiệm, nhận thiếu sót, yếu kém tập thể, chung chung như thời gian vừa qua". Thay vào đó, chế định đề cao trách nhiệm cá nhân sẽ được áp dụng triệt để trong từng khâu đầu tư.

"Làm rõ sai phạm, quy rõ trách nhiệm và xử lý nghiêm minh, triệt để bằng biện pháp hành chính, hình sự và bồi hoàn thiệt hại vật chất đối với những cá nhân vi phạm, không kể tổ chức đó là tổ chức nào, cá nhân đó là ai"

Đặc biệt, Quốc hội yêu cầu kiên quyết đưa ra khỏi bộ máy công quyền những cán bộ, công chức có phẩm chất kém, năng lực chuyên môn yếu hoặc có hành vi nhũng nhiễu, gây phiền hà trong quản lý xây dựng. Đây là một bước đi quyết liệt nhằm làm trong sạch đội ngũ cán bộ thực thi công vụ.

Lộ trình giải quyết nợ đọng: Quyết tâm dứt điểm vào năm 2006

Vấn đề nợ đọng vốn xây dựng cơ bản là một "cục máu đông" gây tắc nghẽn dòng vốn ngân sách. Tại nghị trường, các đại biểu đã thảo luận sôi nổi về khả năng thanh toán các khoản nợ này. Theo báo cáo của Chính phủ, tính đến cuối năm 2003, số nợ đọng là rất lớn. Tuy nhiên, với sự điều hành quyết liệt theo Luật Ngân sách Nhà nước 2002, Quốc hội vẫn giữ mốc thời gian phải giải quyết dứt điểm nợ đọng vào hết năm 2006.

Đối với các địa phương quá khó khăn, Trung ương sẽ xem xét hỗ trợ một phần từ nguồn vượt thu ngân sách. Điều này thể hiện sự chia sẻ nhưng cũng đi kèm với kỷ luật tài chính nghiêm ngặt, tránh tình trạng đầu tư dàn trải, vượt quá khả năng cân đối vốn của địa phương.

Giám sát cộng đồng: Sức mạnh từ nhân dân và báo chí

Để Nghị quyết đi vào cuộc sống, Quốc hội giao nhiệm vụ giám sát cho Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức thành viên và đặc biệt là các cơ quan báo chí. Việc công khai, minh bạch từ chủ trương đầu tư đến kết quả thanh tra là yêu cầu bắt buộc. Trong năm 2005, Chính phủ sẽ tiếp tục thanh tra các công trình có biểu hiện tiêu cực mà công luận phản ánh nhiều.

Nghị quyết 36/2004/QH11 không chỉ là một văn bản pháp lý, mà còn là niềm tin của cử tri vào một bộ máy quản lý vốn nhà nước minh bạch, hiệu quả, vì sự phát triển bền vững của đất nước trong giai đoạn hội nhập mới.