Ngày 21/11/2019 vừa qua, tại Kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XIV đã chính thức thông qua Luật Thư viện 2019 (Số hiệu: 46/2019/QH14). Đây được xem là một dấu mốc quan trọng, thay thế cho Pháp lệnh Thư viện 2000 vốn đã bộc lộ nhiều bất cập sau gần 20 năm thi hành.

Với 6 chương và 52 điều, Luật Thư viện 2019 không chỉ kế thừa những giá trị cốt lõi mà còn đưa ra những quy định mang tính đột phá, phù hợp với xu thế phát triển của kỷ nguyên số. Dưới đây là 6 điểm mới đáng chú ý nhất mà người dân và các tổ chức cần lưu ý trước khi Luật chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2020.

1. Chính thức công nhận và bổ sung loại hình thư viện ngoài công lập

So với Pháp lệnh Thư viện 2000 chỉ tập trung vào thư viện công cộng và chuyên ngành, Luật Thư viện 2019 đã phân định rõ ràng hai mô hình tổ chức: Thư viện công lập và Thư viện ngoài công lập.

• Thư viện công lập: Do Nhà nước đầu tư, bảo đảm điều kiện hoạt động, tổ chức theo mô hình đơn vị sự nghiệp công lập.
• Thư viện ngoài công lập: Do tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước, hoặc cộng đồng dân cư đầu tư. Mô hình này có thể hoạt động dưới dạng doanh nghiệp hoặc tổ chức sự nghiệp khác.

Việc luật hóa loại hình ngoài công lập cho thấy sự ghi nhận của Nhà nước đối với các nỗ lực xã hội hóa, khuyến khích mọi nguồn lực cùng tham gia phát triển tri thức cộng đồng.

2. Ngày 21/4 trở thành Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam

Một trong những điểm nhấn đầy tính nhân văn của Luật mới chính là việc chính thức đưa Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam (21/4 hàng năm) vào văn bản luật. Trước đây, ngày này chỉ được quy định tại Quyết định của Thủ tướng Chính phủ.

Theo quy định tại khoản 2 Điều 30 Luật Thư viện 2019, việc phát triển văn hóa đọc sẽ được đẩy mạnh thông qua các hoạt động cụ thể như:

"Tổ chức các hoạt động nhằm hình thành thói quen đọc sách trong gia đình, trường học, cơ quan, tổ chức trên phạm vi toàn quốc; Hướng dẫn phương pháp, kỹ năng đọc sách, khai thác thông tin cho trẻ em tại các thư viện trường học và thư viện công cộng..."

3. Mở rộng tối đa đối tượng được quyền thành lập thư viện

Nếu như trước đây quyền thành lập thư viện chủ yếu thuộc về các tổ chức, thì nay Luật Thư viện 2019 đã mở cánh cửa cho mọi cá nhân, cộng đồng dân cư. Chỉ cần đáp ứng đủ các điều kiện về tài nguyên thông tin, cơ sở vật chất và nhân sự chuyên môn, bất kỳ ai cũng có thể góp phần xây dựng không gian đọc cho cộng đồng.

4. Chú trọng xây dựng và cung cấp dịch vụ thư viện số

Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0, thư viện không còn bó hẹp trong những kệ sách vật lý. Luật mới định nghĩa rõ về "Thư viện số" và xác định việc xây dựng cơ sở dữ liệu số là nhiệm vụ trọng tâm của mọi loại hình thư viện. Người dùng sẽ được quyền truy cập, khai thác tài nguyên thông tin thông qua các thiết bị điện tử và không gian mạng một cách dễ dàng hơn.

5. Đẩy mạnh liên thông - Chia sẻ tài nguyên dùng chung

Liên thông thư viện là một quy định mang tính chiến lược nhằm tránh lãng phí nguồn lực. Theo khoản 4 Điều 24 Luật Thư viện 2019, các thư viện được khuyến khích hợp tác, chia sẻ tài nguyên thông tin, đặc biệt là các tài nguyên được xây dựng từ ngân sách Nhà nước.

6. Đánh giá hoạt động thư viện định kỳ hàng năm

Để nâng cao chất lượng phục vụ, Luật quy định tất cả các thư viện phải thực hiện đánh giá hoạt động định kỳ hàng năm. Việc đánh giá dựa trên các tiêu chuẩn quốc gia (như TCVN 11774:2016) nhằm đảm bảo tính khách quan, minh bạch và giúp cơ quan quản lý có cái nhìn chính xác để kịp thời hỗ trợ, định hướng phát triển.

Với những thay đổi căn bản này, Luật Thư viện 2019 được kỳ vọng sẽ tạo ra một luồng sinh khí mới, đưa sách đến gần hơn với mọi tầng lớp nhân dân, góp phần xây dựng một xã hội học tập bền vững tại Việt Nam.