Trong kỷ nguyên số và cách mạng công nghiệp 4.0, các ngành công nghệ cao và công nghệ chiến lược đóng vai trò như đòn bẩy quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia. Nhằm tạo dựng bệ phóng vững chắc cho doanh nghiệp, nhà khoa học và các tổ chức kinh tế vươn lên làm chủ chuỗi giá trị toàn cầu, Quốc hội đã thông qua Luật Công nghệ cao 2025 với hàng loạt chính sách ưu đãi vượt trội. Vậy các tổ chức, doanh nghiệp khi ứng dụng công nghệ chiến lược sẽ được hưởng những cơ chế hỗ trợ đặc thù nào về đầu tư, thuế, đất đai, đấu thầu và phát triển nguồn nhân lực? Hãy cùng phân tích chi tiết khung pháp lý hiện hành.

1. Công nghệ chiến lược là gì và tiêu chí xác định ra sao?

Trước khi đi sâu vào các gói ưu đãi hỗ trợ, việc nhận diện chính xác thế nào là "công nghệ chiến lược" giữ vai trò tiền đề. Căn cứ quy định tại Điều 5 Luật Công nghệ cao 2025, công nghệ chiến lược là những công nghệ đáp ứng các điều kiện tiên quyết của công nghệ cao được ưu tiên phát triển, đồng thời mang tính dẫn dắt và tạo bước ngoặt lớn cho sự phát triển của quốc gia.

Cụ thể, theo khoản 2 Điều 5 Luật Công nghệ cao 2025, công nghệ chiến lược phải thỏa mãn:

• Giữ vai trò trọng yếu trong việc thực hiện các mục tiêu chiến lược quốc gia, nâng cao năng suất nhân tố tổng hợp (TFP), chuyển đổi mô hình tăng trưởng gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh;
• Hoàn toàn phù hợp với định hướng phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo quốc gia và bối cảnh thực tiễn Việt Nam;
• Có tác động mang tính đột phá trực tiếp đến tiến trình phát triển kinh tế - xã hội đất nước;
• Kiến tạo lợi thế cạnh tranh quốc gia dài hạn trên trường quốc tế;
• Có năng lực hình thành phương thức sản xuất hoàn toàn mới, ngành công nghiệp mới hoặc chuỗi giá trị mới;
• Có tiềm năng hình thành từ các công nghệ lõi do chính tổ chức, cá nhân tại Việt Nam nghiên cứu, làm chủ nhằm tạo ra sản phẩm công nghệ mang thương hiệu Việt.

Định kỳ, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ chủ trì rà soát và trình Thủ tướng Chính phủ công bố, cập nhật Danh mục công nghệ chiến lược phù hợp theo từng thời kỳ kinh tế.

2. Phạm vi hoạt động ứng dụng công nghệ chiến lược được hưởng chính sách ưu đãi

Không phải mọi hoạt động liên quan đến công nghệ đều tự động được hưởng hỗ trợ nhà nước. Pháp luật giới hạn cụ thể các hành vi ứng dụng trực tiếp mang lại giá trị gia tăng thực chất. Căn cứ theo quy định tại khoản 3 Điều 17 Luật Công nghệ cao 2025, các hoạt động ứng dụng thuộc Danh mục công nghệ chiến lược được hưởng chính sách hỗ trợ bao gồm 03 nhóm cơ bản:

• Sử dụng kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ: Đưa các giải pháp kỹ thuật, sáng chế, bí quyết công nghệ vào thực tiễn dây chuyền sản xuất nhằm đổi mới quy trình, tối ưu hóa chi phí và gia tăng hàm lượng giá trị gia tăng của sản phẩm đầu ra;
• Sản xuất thử nghiệm và hoàn thiện quy trình: Triển khai chế tạo thử nghiệm sản phẩm mẫu (prototype), chuẩn hóa quy trình kỹ thuật, thiết lập hệ thống tiêu chuẩn chất lượng, thực hiện kiểm định, thử nghiệm và đăng ký chứng nhận phục vụ lộ trình thương mại hóa trên thị trường;
• Làm chủ và thích nghi công nghệ chuyển giao: Tiếp thu, giải mã, làm chủ kỹ thuật và cải tiến các giải pháp công nghệ cao, công nghệ chiến lược được chuyển giao hợp pháp từ nước ngoài nhằm nội địa hóa và chủ động sản xuất trong nước.

3. Chi tiết các chính sách hỗ trợ, ưu đãi đối với ứng dụng công nghệ chiến lược

Theo khoản 4 Điều 17 Luật Công nghệ cao 2025, các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân khi tiến hành các hoạt động ứng dụng nêu trên sẽ được thụ hưởng một mạng lưới chính sách hỗ trợ toàn diện được chia thành ba nhóm trụ cột:

3.1. Ưu đãi đột phá về đầu tư, thuế và đất đai

Tại điểm a khoản 4 Điều 17 Luật Công nghệ cao 2025, Nhà nước khẳng định nguyên tắc dành ưu đãi cao nhất cho ứng dụng công nghệ chiến lược theo các đạo luật chuyên ngành:

• Ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp: Doanh nghiệp thực hiện dự án ứng dụng công nghệ chiến lược được áp dụng thuế suất ưu đãi, thời gian miễn thuế, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp ở mức tối đa theo quy định của pháp luật thuế; đồng thời được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế đối với các khoản chi cho hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D);
• Ưu đãi về thuế xuất nhập khẩu: Miễn thuế nhập khẩu đối với máy móc, trang thiết bị, linh kiện, phương tiện vận tải chuyên dùng trong nước chưa sản xuất được cần nhập khẩu để tạo tài sản cố định phục vụ trực tiếp cho hoạt động ứng dụng công nghệ;
• Ưu đãi về tiếp cận và thuê đất đai: Được ưu tiên bố trí quỹ đất tại các khu công nghệ cao, khu công nghiệp tập trung, được áp dụng chính sách miễn hoặc giảm tiền thuê đất, tiền sử dụng đất theo quy định của pháp luật đất đai và đầu tư.

3.2. Đặt hàng phát triển thị trường, ưu đãi trong đấu thầu và mua sắm công

Một trong những rào cản lớn nhất của các sản phẩm công nghệ chiến lược mới ra đời chính là đầu ra thị trường. Nhận diện rõ bài toán này, điểm b khoản 4 Điều 17 Luật Công nghệ cao 2025 đã thiết lập cơ chế hỗ trợ thị trường cực kỳ thiết thực:

• Cơ chế đặt hàng của Nhà nước: Cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện cơ chế đặt hàng trực tiếp các sản phẩm, giải pháp công nghệ chiến lược nhằm giải quyết các bài toán lớn về quốc phòng, an ninh, y tế, chuyển đổi số quốc gia;
• Ưu đãi vượt trội trong đấu thầu: Khi tham gia các gói thầu cung cấp hàng hóa, dịch vụ theo quy định của Luật Đấu thầu 2023, các giải pháp công nghệ chiến lược được hưởng tiêu chí ưu tiên đánh giá về kỹ thuật và điểm số ưu đãi thầu;
• Ưu tiên mua sắm từ ngân sách: Hoạt động đầu tư, thuê hoặc mua sắm công của các cơ quan, đơn vị sự nghiệp, doanh nghiệp nhà nước bắt buộc phải ưu tiên lựa chọn các sản phẩm, dịch vụ công nghệ chiến lược đã được kiểm định và cấp chứng nhận tại Việt Nam.

3.3. Hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực, nâng cao kỹ năng số và năng lực quản trị

Công nghệ không thể phát huy hiệu quả nếu thiếu đội ngũ nhân lực có đủ trình độ để vận hành và làm chủ. Vì vậy, quy định tại điểm c khoản 4 Điều 17 Luật Công nghệ cao 2025 mở ra cánh cửa hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao:

• Hỗ trợ kinh phí và cơ sở vật chất từ các chương trình mục tiêu quốc gia để đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng công nghệ chuyên sâu cho kỹ sư, chuyên gia công nghệ;
• Nâng cao kỹ năng số, năng lực thích ứng với tự động hóa và trí tuệ nhân tạo cho lực lượng lao động trực tiếp;
• Hỗ trợ tư vấn, chuyển giao mô hình quản trị công nghệ tiên tiến nhằm hiện đại hóa phương thức vận hành doanh nghiệp.

4. Địa bàn và lĩnh vực trọng điểm được khuyến khích ứng dụng công nghệ chiến lược

Căn cứ theo khoản 1 Điều 17 Luật Công nghệ cao 2025, chính sách khuyến khích không chỉ tập trung vào các đô thị lớn mà hướng trọng tâm về các vùng địa bàn chiến lược:

• Vùng kinh tế trọng điểm: Đóng vai trò là các trung tâm đổi mới sáng tạo, hình thành các cụm liên kết ngành công nghệ cao;
• Khu vực nông thôn và vùng đồng bào dân tộc thiểu số: Ứng dụng công nghệ sinh học, tự động hóa nhằm nâng cao giá trị nông - lâm - thủy sản, xóa đói giảm nghèo bền vững;
• Biên giới, hải đảo và vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn: Ứng dụng công nghệ phục vụ giám sát biên cương, thông tin liên lạc vệ tinh, an ninh biển đảo gắn liền với phát triển sinh kế địa phương.

Mục tiêu xuyên suốt được xác định tại khoản 2 Điều 17 Luật Công nghệ cao 2025 là tối ưu hóa năng suất lao động, đẩy mạnh nền kinh tế số, kinh tế tuần hoàn, bảo vệ môi trường sinh thái và bảo đảm vững chắc nền quốc phòng toàn dân.

5. Trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước

Theo khoản 5 Điều 17 Luật Công nghệ cao 2025, các Bộ, cơ quan ngang Bộ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có nhiệm vụ chủ trì phối hợp chặt chẽ cùng Bộ Khoa học và Công nghệ để xây dựng, ban hành và trực tiếp triển khai các đề án hỗ trợ cụ thể theo từng ngành, địa bàn.

Để tận dụng tối đa các đặc quyền chính sách, doanh nghiệp cần chủ động rà soát Danh mục công nghệ chiến lược do Thủ tướng ban hành, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ năng lực dự án và làm việc cùng cơ quan quản lý chuyên ngành tại địa phương để đăng ký các gói hỗ trợ kịp thời.