Luật Kế toán mới nhất hiện nay là luật nào?

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang hội nhập sâu rộng và chuyển đổi số mạnh mẽ, hệ thống pháp luật về tài chính - kế toán đóng vai trò như một bệ đỡ vững chắc, đảm bảo tính minh bạch và lành mạnh của dòng vốn doanh nghiệp cũng như ngân sách quốc gia. Đối với các doanh nghiệp, hộ kinh doanh và các cơ quan hành chính sự nghiệp, việc nắm rõ quy định pháp lý về kế toán là điều kiện tiên quyết để vận hành đúng luật và tránh các rủi ro pháp lý đáng tiếc.

Tính đến thời điểm hiện tại, văn bản luật gốc điều chỉnh toàn bộ hoạt động này là Luật Kế toán 2015 (Số hiệu: 88/2015/QH13), được Quốc hội thông qua ngày 20/11/2015 và chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2017. Trải qua quá trình áp dụng thực tế, đạo luật này đã được sửa đổi, bổ sung bởi một số văn bản luật chuyên ngành khác nhằm đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật Việt Nam.

Cụ thể, Luật Kế toán 2015 đã được sửa đổi, bổ sung bởi:

• Luật Quản lý thuế 2019 (Số hiệu: 38/2019/QH14);
• Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán, Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập, Luật Ngân sách Nhà nước, Luật Quản lý, sử dụng tài sản công, Luật Quản lý thuế, Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Dự trữ quốc gia, Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2024 (Số hiệu: 56/2024/QH15).

Cấu trúc của Luật Kế toán 2015 bao gồm 6 Chương và 74 Điều, phân định rõ ràng từ những nguyên tắc chung, nội dung công tác kế toán, tổ chức bộ máy nhân sự cho đến hoạt động kinh doanh dịch vụ kế toán chuyên nghiệp.

Hoạt động kế toán doanh nghiệp đòi hỏi tính chính xác, trung thực và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp lý hiện hành (ảnh minh họa)

Những nguyên tắc cốt lõi và hành vi bị nghiêm cấm trong công tác kế toán

Để đảm bảo số liệu tài chính phản ánh đúng bản chất hoạt động của đơn vị, Luật Kế toán 2015 đặt ra những yêu cầu vô cùng khắt khe tại Điều 5. Theo đó, mọi thông tin, số liệu kế toán phải được phản ánh đầy đủ, kịp thời, rõ ràng, chính xác, trung thực, khách quan và liên tục từ khi phát sinh đến khi kết thúc nghiệp vụ. Đặc biệt, nguyên tắc nhất quán yêu cầu các phương pháp kế toán đã lựa chọn phải được áp dụng xuyên suốt trong kỳ kế toán năm; trường hợp có thay đổi thì đơn vị phải giải trình rõ ràng trong báo cáo tài chính.

Bên cạnh đó, nhằm ngăn chặn các hành vi gian lận tài chính, Điều 13 của Luật quy định danh mục các hành vi bị nghiêm cấm nghiêm ngặt, bao gồm:

• Giả mạo, khai man hoặc thỏa hiệp, ép buộc người khác giả mạo, khai man, tẩy xóa chứng từ kế toán hoặc tài liệu kế toán khác;
• Cố ý cung cấp, công bố thông tin, số liệu kế toán sai sự thật hoặc không khách quan;
• Để ngoài sổ kế toán tài sản, nợ phải trả của đơn vị kế toán hoặc tổ chức liên quan;
• Lập hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên nhằm mục đích gian lận hoặc che giấu thông tin;
• Hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài liệu kế toán trước khi hết thời hạn lưu trữ quy định.

Ví dụ thực tế: Một doanh nghiệp thương mại tại TP.HCM đã bị cơ quan thuế và cơ quan thanh tra phát hiện lập song song hai hệ thống sổ sách kế toán (một sổ nội bộ phản ánh doanh thu thực tế và một sổ nộp cơ quan thuế ghi giảm doanh thu nhằm trốn thuế). Hành vi này không chỉ vi phạm nghiêm trọng Điều 13 Luật Kế toán 2015 mà còn bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội trốn thuế theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Quy định về chứng từ và thời hạn lưu trữ tài liệu kế toán

Chứng từ kế toán được coi là bằng chứng pháp lý chứng minh cho các giao dịch kinh tế phát sinh. Theo quy định, chứng từ kế toán phải được lập kịp thời, đầy đủ các nội dung bắt buộc như: tên và số hiệu chứng từ; ngày, tháng, năm lập; tên, địa chỉ của đơn vị lập và nhận chứng từ; nội dung nghiệp vụ kinh tế; số lượng, đơn giá và số tiền; chữ ký, họ tên của người lập, người duyệt và những người liên quan. Đối với hóa đơn, doanh nghiệp phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định tại Nghị định 123/2020/NĐ-CP về hóa đơn, chứng từ.

Về thời hạn lưu trữ tài liệu kế toán, Điều 41 Luật Kế toán 2015 và hướng dẫn chi tiết tại Nghị định 174/2016/NĐ-CP phân loại cụ thể như sau:

• Tối thiểu 05 năm: Áp dụng đối với tài liệu kế toán dùng cho quản lý, điều hành của đơn vị kế toán không trực tiếp ghi sổ kế toán và lập báo cáo tài chính (ví dụ: phiếu thu, phiếu chi không trực tiếp đính kèm sổ sách chính thức).
• Tối thiểu 10 năm: Áp dụng đối với chứng từ kế toán sử dụng trực tiếp để ghi sổ kế toán và lập báo cáo tài chính, sổ kế toán và báo cáo tài chính năm (trừ trường hợp pháp luật có quy định khác).
• Lưu trữ vĩnh viễn: Áp dụng đối với tài liệu kế toán có tính sử liệu, có ý nghĩa quan trọng về kinh tế, an ninh, quốc phòng của Nhà nước hoặc của đơn vị.

Tiêu chuẩn của người làm kế toán và vai trò của Kế toán trưởng

Nhân sự kế toán là nhân tố quyết định chất lượng của công tác tài chính tại mỗi đơn vị. Người làm kế toán phải đáp ứng các tiêu chuẩn cơ bản như có phẩm chất đạo đức nghề nghiệp, trung thực, liêm khiết, có ý thức chấp hành pháp luật và có trình độ chuyên môn nghiệp vụ về kế toán.

Đặc biệt, đối với chức danh Kế toán trưởng - người đứng đầu bộ máy kế toán của đơn vị, tiêu chuẩn bổ nhiệm được quy định rất chặt chẽ tại Điều 54 Luật Kế toán 2015:

• Có chuyên môn, nghiệp vụ về kế toán từ bậc trung cấp trở lên;
• Có chứng chỉ bồi dưỡng kế toán trưởng theo quy định;
• Có thời gian công tác thực tế về kế toán ít nhất là 02 năm đối với người có chuyên môn nghiệp vụ về kế toán từ trình độ đại học trở lên, hoặc ít nhất là 03 năm đối với người có trình độ trung cấp, cao đẳng.

Bên cạnh đó, đơn vị kế toán phải tuân thủ các quy định về những người không được làm kế toán tại Điều 52 nhằm tránh xung đột lợi ích và đảm bảo tính khách quan trong kiểm soát tài chính.

Hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành Luật Kế toán mới nhất

Để đưa các quy định của Luật Kế toán 2015 vào cuộc sống, Chính phủ và Bộ Tài chính đã ban hành hệ thống văn bản hướng dẫn chi tiết, bao gồm các Nghị định và Thông tư chuyên ngành:

Các Nghị định hướng dẫn thi hành quan trọng

• Nghị định 174/2016/NĐ-CP: Quy định chi tiết một số điều của Luật Kế toán về nội dung công tác kế toán, tổ chức bộ máy kế toán, người làm kế toán, kế toán trưởng và hoạt động kinh doanh dịch vụ kế toán.
• Nghị định 05/2019/NĐ-CP: Quy định về công tác kiểm toán nội bộ trong các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập và các doanh nghiệp nhằm tăng cường kiểm soát rủi ro tài chính.
• Nghị định 41/2018/NĐ-CP: Quy định chi tiết về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán độc lập. Văn bản này đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 102/2021/NĐ-CP và đặc biệt là Nghị định 132/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 21/05/2026) nhằm cập nhật mức phạt và hành vi vi phạm phù hợp với thực tiễn quản lý mới.

Các Thông tư hướng dẫn chế độ kế toán theo từng loại hình đơn vị

Bộ Tài chính đã ban hành các Thông tư hướng dẫn cụ thể chế độ kế toán áp dụng riêng cho từng đối tượng để đảm bảo tính khả thi:

• Đối với cơ quan hành chính, sự nghiệp: Áp dụng Thông tư 24/2024/TT-BTC hướng dẫn Chế độ kế toán hành chính, sự nghiệp (chính thức áp dụng từ kỳ kế toán năm 2025).
• Đối với doanh nghiệp lớn và vừa: Áp dụng Thông tư 200/2014/TT-BTC (được sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế theo lộ trình cập nhật bởi Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp).
• Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa: Áp dụng Thông tư 133/2016/TT-BTC hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa.
• Đối với doanh nghiệp siêu nhỏ: Áp dụng Thông tư 132/2018/TT-BTC hướng dẫn Chế độ kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ.

Lời khuyên pháp lý dành cho doanh nghiệp và người làm kế toán

Để hạn chế tối đa các rủi ro pháp lý và tối ưu hóa hoạt động quản trị tài chính, các doanh nghiệp và người làm kế toán cần lưu ý các điểm sau:

1. Thường xuyên cập nhật văn bản mới: Hệ thống pháp luật về thuế và kế toán tại Việt Nam thường xuyên có sự điều chỉnh. Việc chủ động cập nhật các Nghị định sửa đổi như Nghị định 132/2026/NĐ-CP giúp doanh nghiệp tránh bị xử phạt hành chính do áp dụng sai quy định.
2. Chuẩn hóa quy trình lập và lưu trữ chứng từ: Đảm bảo mọi giao dịch kinh tế đều có chứng từ hợp pháp, hợp lệ đi kèm. Ứng dụng công nghệ thông tin và phần mềm kế toán chuẩn hóa để lưu trữ dữ liệu an toàn, khoa học.
3. Nâng cao năng lực đội ngũ nhân sự: Định kỳ tổ chức hoặc tạo điều kiện cho nhân sự kế toán tham gia các khóa đào tạo, cập nhật kiến thức pháp luật và chế độ kế toán mới nhất.