Trong kỷ nguyên số hóa, không gian mạng không chỉ là nơi kết nối thông tin mà đã trở thành một không gian sinh hoạt văn hóa, tâm linh sống động. Từ những buổi livestream thuyết pháp, lễ cầu an trực tuyến đến các hoạt động quyên góp, cúng dường qua ví điện tử... tất cả đang diễn ra vô cùng sôi động. Tuy nhiên, sự bùng nổ này cũng kéo theo không ít biến tướng, trục lợi tâm linh và truyền bá thông tin sai lệch. Để thiết lập một hành lang pháp lý vững chắc, bảo vệ quyền tự do tín ngưỡng chân chính đồng thời ngăn chặn các hành vi lệch chuẩn, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2026 (Luật số 07/2026/QH16) đã chính thức được thông qua với nhiều điểm mới mang tính đột phá, đặc biệt là các quy định quản lý hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên môi trường mạng.

Hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng sẽ được quản lý chặt chẽ từ năm 2027 (ảnh minh họa)

Bước ngoặt pháp lý: Ghi nhận "Hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng"

Trước đây, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 và các văn bản hướng dẫn như Nghị định 95/2023/NĐ-CP chủ yếu điều chỉnh các hoạt động diễn ra trong đời sống thực tế tại các cơ sở vật lý. Sự thiếu vắng các quy định cụ thể trên không gian mạng đã tạo ra những khoảng trống pháp lý đáng lo ngại.

Để khắc phục triệt để bất cập này, tại khoản 17 Điều 2 Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2026 đã chính thức bổ sung khái niệm pháp lý hoàn toàn mới:

"Hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng là việc tổ chức, cá nhân theo quy định của Luật này sử dụng không gian mạng để thực hiện hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo."

Quy định này không chỉ thừa nhận tính hợp pháp của các hoạt động tâm linh trực tuyến mà còn đặt nền móng cho việc quản lý nhà nước một cách thống nhất, hiệu quả trong kỷ nguyên số.

Khi nào hoạt động tín ngưỡng trên mạng bắt buộc phải đăng ký?

Một trong những câu hỏi được nhiều người quan tâm nhất là: Liệu mọi hoạt động chia sẻ, thực hành tín ngưỡng trên mạng xã hội có phải xin phép? Câu trả lời là Không. Pháp luật chỉ yêu cầu đăng ký, thông báo đối với các hoạt động có quy mô và tính chất đặc thù.

Cụ thể, theo quy định tại Điều 8 Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2026, việc thông báo, đăng ký hoặc đề nghị thực hiện hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng được áp dụng khi:

• Hoạt động đó thuộc trường hợp quy định tại điểm b khoản 3 Điều 15 của Luật này (tức là các hoạt động tín ngưỡng ngoài cơ sở tín ngưỡng có tính chất phức tạp, quy mô lớn).
• Các chủ thể thực hiện bao gồm: Người đại diện, ban quản lý cơ sở tín ngưỡng, chức sắc, chức việc, nhà tu hành, tổ chức tôn giáo, tổ chức tôn giáo trực thuộc, tổ chức được cấp chứng nhận đăng ký hoạt động tôn giáo, nhóm sinh hoạt tôn giáo tập trung.

Như vậy, các cá nhân bày tỏ niềm tin tôn giáo cá nhân, chia sẻ hình ảnh đi chùa, lễ nhà thờ thông thường trên trang cá nhân sẽ không thuộc diện phải đăng ký. Tuy nhiên, nếu một tổ chức hoặc nhóm sinh hoạt tôn giáo tập trung tổ chức một đại lễ trực tuyến quy mô lớn, kêu gọi đông đảo người tham gia ngoài phạm vi cơ sở thờ tự thì bắt buộc phải thực hiện các thủ tục thông báo, đăng ký với cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Các hoạt động quy mô lớn, có tính chất phức tạp trên mạng xã hội bắt buộc phải đăng ký với cơ quan chức năng (ảnh minh họa)

Nghiêm cấm lợi dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để trục lợi tâm linh

Một điểm cực kỳ tiến bộ và bắt kịp xu thế công nghệ của Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2026 là việc bổ sung hành vi bị nghiêm cấm tại khoản 6 Điều 7. Theo đó, Luật nghiêm cấm hành vi:

"Sử dụng không gian mạng, trí tuệ nhân tạo hoặc công nghệ để vi phạm pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo."

Quy định này nhằm ngăn chặn tình trạng sử dụng các thuật toán AI, chatbot giả danh nhà sư, linh mục để bói toán, phán truyền dị đoan, hoặc tạo ra các phần mềm "chùa ảo", "nhà thờ ảo" nhằm mục đích lừa đảo, chiếm đoạt tài sản của người dân nhẹ dạ cả tin. Đây là lời cảnh báo đanh thép đối với các cá nhân, tổ chức có ý đồ lợi dụng công nghệ cao để trục lợi trên niềm tin tôn giáo.

Trách nhiệm liên đới của các nhà mạng và doanh nghiệp công nghệ

Để luật đi vào cuộc sống và có tính khả thi cao, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2026 đã quy định rõ trách nhiệm của các bên liên quan trên không gian mạng:

1. Cơ quan nhà nước có thẩm quyền: Có trách nhiệm hướng dẫn, giám sát, kiểm tra, thanh tra việc thực hiện hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng; kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.
2. Tổ chức, cá nhân hoạt động: Phải tuyệt đối tuân thủ các quy định của pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo và các quy định liên quan đến an ninh mạng, an toàn thông tin.
3. Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ mạng và viễn thông: Có trách nhiệm triển khai các giải pháp kỹ thuật, chủ động phối hợp với cơ quan chức năng để gỡ bỏ, ngăn chặn các nội dung vi phạm pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo; ngăn chặn truy cập các trang web, đường link độc hại theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Lời khuyên thiết thực cho người dân và các tổ chức tôn giáo

Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2026 sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2027. Từ nay đến thời điểm luật có hiệu lực, các tổ chức tôn giáo, ban quản lý các cơ sở tín ngưỡng cần chủ động rà soát các hoạt động truyền thông, phát sóng trực tuyến của mình để chuẩn bị các phương án thông báo, đăng ký phù hợp.

Đối với người dân, việc nâng cao cảnh giác trước các chiêu trò "tâm linh mạng", lựa chọn các kênh thông tin chính thống của các tổ chức tôn giáo được nhà nước công nhận là cách tốt nhất để bảo vệ bản thân và gia đình trước những cạm bẫy trên không gian ảo. Hãy là những người sử dụng mạng xã hội thông thái, tôn trọng pháp luật và gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc.