Bước ngoặt pháp lý sau những vụ phạt 'chấn động' dư luận

Trong suốt thời gian qua, dư luận không khỏi xôn xao trước những vụ việc người dân đi đổi 100 USD tại tiệm vàng nhưng bị xử phạt hành chính lên tới 90 triệu đồng. Căn cứ pháp lý cho mức phạt 'khủng' này nằm ở Nghị định 96/2014/NĐ-CP, nơi quy định một mức phạt chung từ 80 - 100 triệu đồng cho mọi hành vi mua bán ngoại tệ tại tổ chức không được phép, bất kể giá trị giao dịch lớn hay nhỏ.

Tuy nhiên, kể từ ngày 31/12/2019, những bất cập này sẽ chính thức được tháo gỡ khi Nghị định 88/2019/NĐ-CP có hiệu lực. Điểm mới đáng chú ý nhất chính là việc phân hóa mức phạt dựa trên giá trị ngoại tệ giao dịch, thay vì áp dụng một mức phạt 'cào bằng' như trước đây.

Chi tiết các mức phạt mới theo giá trị giao dịch

Theo quy định tại Điều 23 Nghị định 88/2019/NĐ-CP, hành vi mua, bán ngoại tệ tại tổ chức không được phép thu đổi ngoại tệ sẽ bị xử lý như sau:

• Phạt cảnh cáo: Áp dụng đối với trường hợp ngoại tệ mua, bán có giá trị dưới 1.000 USD (hoặc ngoại tệ khác có giá trị tương đương). Đây là thay đổi mang tính nhân văn nhất, giúp người dân tránh được những khoản phạt nặng không đáng có khi giao dịch nhỏ lẻ.
• Phạt tiền từ 10 - 20 triệu đồng: Áp dụng nếu giá trị giao dịch từ 1.000 - 10.000 USD hoặc trường hợp giao dịch dưới 1.000 USD nhưng tái phạm, vi phạm nhiều lần.
• Phạt tiền từ 20 - 30 triệu đồng: Áp dụng đối với giao dịch có giá trị từ 10.000 - 100.000 USD.
• Phạt tiền từ 80 - 100 triệu đồng: Chỉ còn áp dụng đối với các giao dịch có giá trị từ 100.000 USD trở lên.

Sự khác biệt so với quy định cũ tại Nghị định 96/2014/NĐ-CP

Để thấy rõ sự thay đổi, chúng ta cần nhìn lại Điều 24 Nghị định 96/2014/NĐ-CP. Trước đây, pháp luật quy định:

"3. Phạt tiền từ 80.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng đối với một trong các hành vi vi phạm sau đây: a) Mua, bán ngoại tệ tại tổ chức không được phép thu đổi ngoại tệ;..."

Việc áp dụng mức phạt tối thiểu 80 triệu đồng cho hành vi đổi dù chỉ vài chục USD đã gây ra nhiều tranh cãi về tính hợp lý và công bằng. Nghị định 88/2019/NĐ-CP ra đời đã giải quyết triệt để vấn đề này, đảm bảo nguyên tắc xử phạt tương xứng với tính chất và mức độ của hành vi vi phạm.

Lời khuyên pháp lý cho người dân

Mặc dù mức phạt đã được giảm nhẹ và linh hoạt hơn, nhưng người dân vẫn cần lưu ý để tránh rủi ro pháp lý. Việc mua bán ngoại tệ chỉ nên thực hiện tại các tổ chức tín dụng được phép (ngân hàng) hoặc các đại lý đổi ngoại tệ có giấy phép chính thức từ Ngân hàng Nhà nước.

Đối với các tiệm vàng, nếu không có giấy chứng nhận đăng ký đại lý đổi ngoại tệ, việc thực hiện giao dịch USD cho khách hàng vẫn là hành vi vi phạm pháp luật và có thể bị tịch thu tang vật (số ngoại tệ giao dịch) theo quy định về hình thức xử phạt bổ sung.

Thùy Linh - Hệ thống pháp luật