Thương mại hóa công nghệ chiến lược và đưa các giải pháp đột phá từ phòng thí nghiệm ra thị trường luôn là bài toán sống còn đối với sự tự chủ công nghệ quốc gia. Để tháo gỡ điểm nghẽn về vốn, thị trường và rào cản thử nghiệm, pháp luật hiện hành đã thiết lập hành lang ưu đãi đặc biệt mạnh mẽ. Vậy doanh nghiệp, viện nghiên cứu khi thương mại hóa công nghệ chiến lược được hưởng những chính sách đặc thù nào?

1. Công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược được hiểu thế nào?

Trước khi tiếp cận các gói hỗ trợ, việc nhận diện chính xác đối tượng thụ hưởng là điều kiện tiên quyết. Căn cứ theo quy định tại khoản 2 Điều 3 Luật Công nghệ cao 2025, công nghệ chiến lược được định nghĩa là công nghệ có tính đột phá và sức lan tỏa mạnh mẽ, được Nhà nước xác định tập trung nguồn lực đầu tư phát triển nhằm tăng cường năng lực tự chủ công nghệ, kiến tạo lợi thế cạnh tranh quốc gia, bảo đảm vững chắc quốc phòng, an ninh và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Song hành cùng khái niệm này, khoản 6 Điều 3 Luật Công nghệ cao 2025 quy định rõ sản phẩm công nghệ chiến lược là các sản phẩm hoặc dịch vụ được hình thành từ công nghệ chiến lược, mang năng lực tạo đột phá, chi phối chuỗi giá trị và thị trường tiêu dùng hoặc giữ vai trò đặc biệt xung yếu đối với chủ quyền công nghệ của đất nước.

Bên cạnh đó, khái niệm công nghệ lõi theo quy định tại khoản 3 Điều 3 Luật Công nghệ cao 2025 chính là nền tảng chi phối sự thành bại của các chuỗi công nghệ này, quyết định toàn bộ tính năng vượt trội và giá trị thặng dư của sản phẩm cuối cùng.

2. Ba chính sách ưu đãi đặc thù hàng đầu khi thương mại hóa công nghệ chiến lược

Tại khoản 1 Điều 19 Luật Công nghệ cao 2025, các tổ chức, cá nhân tham gia chuyển giao và thương mại hóa công nghệ chiến lược hoặc sản phẩm công nghệ chiến lược (thuộc Danh mục do cơ quan có thẩm quyền ban hành) không chỉ được hưởng trọn vẹn các cơ chế theo Điều 18 Luật Công nghệ cao 2025 mà còn được thụ hưởng 03 chính sách đặc thù mang tính đòn bẩy:

• Hỗ trợ một phần kinh phí thử nghiệm thực tế: Nhà nước tài trợ một phần chi phí thử nghiệm công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược theo khuôn khổ quy định pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, giúp giảm tải gánh nặng rủi ro tài chính trong giai đoạn R&D then chốt.
• Xúc tiến cơ chế liên kết cung - cầu công nghệ 3 nhà: Thiết lập cầu nối chặt chẽ giữa các viện nghiên cứu, trường đại học, khối doanh nghiệp tiên phong và cơ quan nhà nước, giải quyết triệt để tình trạng công nghệ nằm trên giấy tờ thay vì ra thực tế sản xuất.
• Ưu tiên đầu ra qua dự án đầu tư công và cơ chế kích cầu: Các sản phẩm và giải pháp công nghệ chiến lược khi đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn về an toàn kỹ thuật, bảo mật và hiệu quả kinh tế sẽ được ưu tiên bố trí mua sắm, áp dụng trong các chương trình, dự án đầu tư công trọng điểm của Nhà nước.

3. Thụ hưởng các gói hỗ trợ chuyển giao toàn diện theo Điều 18 Luật Công nghệ cao 2025

Theo nguyên tắc dẫn chiếu của Điều 19 Luật Công nghệ cao 2025, các tổ chức và doanh nghiệp phát triển công nghệ chiến lược còn được áp dụng toàn bộ quyền lợi quy định tại Điều 18 Luật Công nghệ cao 2025, bao gồm:

• Hỗ trợ chứng nhận, giám định và kiểm chuẩn công nghệ: Hỗ trợ quy trình giám định, chứng nhận hợp chuẩn hợp quy để các sản phẩm công nghệ đạt tiêu chuẩn kỹ thuật lưu hành nội địa và vươn ra quốc tế.
• Trợ lực xúc tiến thương mại quốc tế: Được hỗ trợ chi phí tìm kiếm bạn hàng, mở rộng thị phần, tiếp cận các sàn giao dịch công nghệ và tham gia các hội chợ xúc tiến thương mại công nghệ cao ở cả thị trường trong nước lẫn toàn cầu.
• Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, startup công nghệ: Theo quy định tại khoản 5 Điều 18 Luật Công nghệ cao 2025, Nhà nước đặc biệt ưu tiên tiếp sức cho doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia vào mắt xích thương mại hóa sản phẩm công nghệ chiến lược.

4. Đột phá hạ tầng số và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox)

Một điểm mới mang tính then chốt tại khoản 2 Điều 19 Luật Công nghệ cao 2025 là cam kết đầu tư hạ tầng đồng bộ từ phía Nhà nước để hậu thuẫn hoạt động thương mại hóa:

• Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu số chuyên biệt: Tạo lập hạ tầng dữ liệu số liên thông về công nghệ và sản phẩm công nghệ chiến lược, kết nối trực tiếp với Cơ sở dữ liệu quốc gia về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, giúp việc tra cứu, chuyển giao quyền sở hữu trí tuệ diễn ra minh bạch, thông suốt.
• Cơ chế Sandbox cho công nghệ mới: Cung cấp khung pháp lý thử nghiệm có kiểm soát cho các ứng dụng công nghệ và sản phẩm chiến lược lần đầu xuất hiện, tạo không gian an toàn để doanh nghiệp hoàn thiện mô hình kinh doanh trước khi triển khai đại trà.

5. Doanh nghiệp mua lại, sáp nhập hoặc liên doanh với đối tác ngoại nắm giữ công nghệ lõi được hỗ trợ gì?

Không chỉ dừng lại ở việc phát triển tự thân, pháp luật Việt Nam chủ động mở đường cho doanh nghiệp trong nước nhanh chóng làm chủ công nghệ cao thông qua con đường hợp tác quốc tế. Căn cứ theo khoản 3 Điều 19 Luật Công nghệ cao 2025, Nhà nước khuyến khích các tổ chức, cá nhân tại Việt Nam thực hiện hoạt động mua bán, sáp nhập (M&A), liên doanh, liên kết với các doanh nghiệp nước ngoài đang sở hữu công nghệ lõi và công nghệ chiến lược.

Khi tiến hành các thương vụ này, tổ chức và cá nhân sẽ được hưởng các chính sách trợ lực đặc thù vô cùng quan trọng:

• Hỗ trợ kinh phí và chuyên gia trong việc thẩm định giá trị công nghệ thực tế, tránh rủi ro tiếp nhận công nghệ lạc hậu;
• Hỗ trợ tư vấn pháp lý xuyên biên giới, rà soát hợp đồng nhượng quyền và bản quyền sở hữu trí tuệ;
• Được hưởng các ưu đãi về thuế đối với phần giá trị công nghệ tiếp nhận theo quy định cụ thể của Chính phủ, giúp giảm tối đa chi phí đầu tư ban đầu cho doanh nghiệp nội địa.

6. Khuyến nghị pháp lý cho doanh nghiệp khi thương mại hóa công nghệ chiến lược

Để tối ưu hóa các quyền lợi ưu đãi và phòng tránh rủi ro pháp lý trong quá trình thương mại hóa công nghệ chiến lược, các viện nghiên cứu và doanh nghiệp cần lưu ý:

1. Rà soát Danh mục công nghệ chiến lược: Đảm bảo công nghệ hoặc sản phẩm dự kiến thương mại hóa nằm trong Danh mục công nghệ chiến lược được ban hành chính thức.
2. Chuẩn hóa hồ sơ sở hữu trí tuệ: Đăng ký bảo hộ đầy đủ sáng chế, kiểu dáng và bản quyền trước khi tiến hành chuyển giao hoặc đàm phán hợp đồng M&A.
3. Tận dụng nền tảng sàn giao dịch công nghệ: Chủ động đăng ký vào mạng lưới tổ chức trung gian và cơ sở dữ liệu số quốc gia để tiếp cận các chương trình đầu tư công và quỹ hỗ trợ đổi mới sáng tạo kịp thời.