Trong nỗ lực siết chặt kỷ cương, nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng ngân sách, tài sản nhà nước, Chính phủ đã ban hành một văn bản pháp lý mang tính lịch sử. Đó chính là Nghị định 265/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiết kiệm, chống lãng phí. Văn bản này chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 theo quy định tại khoản 1 Điều 16 Nghị định 265/2026/NĐ-CP, hứa hẹn sẽ tạo ra những thay đổi căn bản trong nhận thức và hành động của các cơ quan, tổ chức và cá nhân sử dụng nguồn lực công.

Bước ngoặt pháp lý: Lần đầu tiên tách riêng Nghị định xử phạt lãng phí

Trước đây, các hành vi vi phạm về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí thường được quy định lồng ghép, chung chung trong các nghị định xử phạt đa lĩnh vực (như quản lý tài sản công, kho bạc nhà nước...). Điều này vô hình trung làm giảm đi tính răn đe và khiến việc áp dụng chế tài gặp nhiều lúng túng trên thực tế.

Điểm đáng chú ý nhất của Nghị định 265/2026/NĐ-CP là lĩnh vực tiết kiệm, chống lãng phí đã được tách ra thành một Nghị định riêng biệt về xử phạt vi phạm hành chính. Sự thay đổi này thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ của Đảng và Nhà nước trong việc đẩy lùi nạn lãng phí - một "giặc nội xâm" nguy hại không kém gì tham nhũng.

Cụ thể, theo khoản 1 Điều 1 Nghị định 265/2026/NĐ-CP, phạm vi điều chỉnh của Nghị định bao gồm:

Các hành vi vi phạm hành chính trong tổ chức thực hiện pháp luật tiết kiệm, chống lãng phí quy định tại Điều 5 Luật Tiết kiệm, chống lãng phí số 110/2025/QH15, hình thức xử phạt, mức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả đối với từng hành vi vi phạm hành chính, thẩm quyền xử phạt, mức phạt tiền cụ thể theo từng chức danh và thẩm quyền lập biên bản đối với vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiết kiệm, chống lãng phí.

Những hành vi nào sẽ bị "sờ gáy" và mức phạt cụ thể ra sao?

Nghị định mới đã cụ thể hóa các hành vi vi phạm với những chế tài tài chính rất rõ ràng, tập trung vào các khâu then chốt của công tác quản lý hành chính công:

1. Chậm ban hành Chương trình tiết kiệm: Phạt đến 10 triệu đồng

Chương trình tiết kiệm, chống lãng phí hàng năm là kim chỉ nam để các đơn vị thực hiện. Việc buông lỏng ngay từ khâu lập kế hoạch sẽ bị xử lý nghiêm khắc theo quy định tại Điều 5 Nghị định 265/2026/NĐ-CP:

• Phạt cảnh cáo: Đối với hành vi chậm ban hành Chương trình tiết kiệm, chống lãng phí dưới 30 ngày so với thời hạn quy định (khoản 1 Điều 5).
• Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng: Đối với hành vi ban hành Chương trình không đảm bảo đầy đủ nội dung theo quy định (khoản 2 Điều 5).
• Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng: Đối với hành vi không ban hành hoặc ban hành chậm từ 30 ngày trở lên (khoản 3 Điều 5).

2. Thực hiện không đầy đủ chỉ tiêu tiết kiệm: Phạt đến 10 triệu đồng

Ban hành chương trình trên giấy là chưa đủ, việc tổ chức thực hiện hời hợt, đối phó cũng sẽ bị chế tài theo Điều 6 Nghị định 265/2026/NĐ-CP:

• Phạt cảnh cáo: Đối với hành vi tổ chức thực hiện không đúng tiến độ các nhiệm vụ, chỉ tiêu, giải pháp đã ban hành (khoản 1 Điều 6).
• Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng: Đối với hành vi tổ chức thực hiện không đầy đủ các nhiệm vụ, chỉ tiêu, giải pháp (khoản 2 Điều 6).
• Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng: Áp dụng cho hành vi hoàn toàn không tổ chức thực hiện hoặc không phân công trách nhiệm thực hiện các nhiệm vụ, chỉ tiêu tiết kiệm đã đề ra (khoản 3 Điều 6).

3. Cản trở, thiếu trách nhiệm trong kiểm tra: Phạt đến 6 triệu đồng

Để đảm bảo tính thực thi, công tác thanh tra, kiểm tra đóng vai trò quyết định. Mọi hành vi né tránh, bất hợp tác với cơ quan chức năng sẽ bị xử lý nghiêm theo Điều 10 Nghị định 265/2026/NĐ-CP. Cụ thể, phạt tiền từ 4.000.000 đồng đến 6.000.000 đồng đối với các hành vi:

• Không cung cấp hoặc cung cấp không đầy đủ, chính xác hồ sơ, tài liệu theo yêu cầu (điểm a khoản 1 Điều 10).
• Không bố trí người có trách nhiệm làm việc hoặc trì hoãn làm việc không có lý do chính đáng (điểm b khoản 1 Điều 10).
• Không chấp hành quyết định, kết luận kiểm tra hoặc không theo dõi, đôn đốc việc thực hiện kết luận (điểm c và điểm d khoản 1 Điều 10).

Nguyên tắc phạt gấp đôi đối với tổ chức và các biện pháp khắc phục hậu quả nghiêm khắc

Một nguyên tắc cốt lõi cần lưu ý là mức phạt tiền quy định tại Nghị định là mức áp dụng đối với cá nhân. Theo quy định tại khoản 2 Điều 4 Nghị định 265/2026/NĐ-CP, đối với tổ chức có cùng hành vi vi phạm, mức phạt tiền sẽ gấp 02 lần mức phạt đối với cá nhân. Như vậy, một tổ chức không ban hành Chương trình tiết kiệm có thể bị phạt kịch khung lên tới 20.000.000 đồng.

Bên cạnh hình thức phạt tiền, Nghị định còn áp dụng hàng loạt biện pháp khắc phục hậu quả mang tính bắt buộc cao nhằm giải quyết triệt để gốc rễ của hành vi lãng phí (khoản 5 Điều 4):

• Buộc ban hành Chương trình tiết kiệm, chống lãng phí theo đúng quy định.
• Buộc báo cáo kết quả công tác tiết kiệm, chống lãng phí.
• Buộc cải chính thông tin báo cáo sai lệch về kết quả, số liệu.
• Buộc cập nhật thông tin, dữ liệu vào cơ sở dữ liệu quốc gia về tiết kiệm, chống lãng phí.
• Buộc công khai thông tin về tiết kiệm, chống lãng phí để người dân và các cơ quan giám sát.

Đối tượng nào nằm trong tầm ngắm của Nghị định mới?

Theo quy định tại Điều 2 Nghị định 265/2026/NĐ-CP, đối tượng áp dụng của Nghị định cực kỳ rộng lớn, bao trùm toàn bộ hệ thống chính trị và các đơn vị sử dụng ngân sách công:

• Các cơ quan nhà nước (khi thực hiện hành vi vi phạm không thuộc chức năng quản lý nhà nước về tiết kiệm, chống lãng phí).
• Các đơn vị lực lượng vũ trang nhân dân.
• Các đơn vị sự nghiệp công lập (trường học, bệnh viện, viện nghiên cứu công lập...).
• Các doanh nghiệp nhà nước (nắm giữ vốn điều lệ của Nhà nước).
• Các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội nghề nghiệp được ngân sách nhà nước hỗ trợ kinh phí hoạt động.

Lời khuyên thiết thực cho các cơ quan, đơn vị công lập

Với việc ban hành Nghị định 265/2026/NĐ-CP, kỷ cương hành chính trong thực hành tiết kiệm đã bước sang một trang mới. Để tránh những rủi ro pháp lý và các án phạt tài chính không đáng có, thủ trưởng các cơ quan, đơn vị cần chủ động thực hiện ngay các giải pháp sau:

1. Rà soát và ban hành đúng hạn: Đảm bảo Chương trình tiết kiệm, chống lãng phí hàng năm được xây dựng khoa học, bám sát thực tiễn và ban hành đúng thời hạn luật định.
2. Phân công trách nhiệm rõ ràng: Tránh tình trạng "cha chung không ai khóc", cần giao chỉ tiêu tiết kiệm cụ thể đến từng phòng, ban, cá nhân và có cơ chế giám sát, đánh giá định kỳ.
3. Minh bạch thông tin: Thực hiện nghiêm túc việc công khai kết quả tiết kiệm, chống lãng phí theo quy định của Luật Tiết kiệm, chống lãng phí số 110/2025/QH15.
4. Hợp tác tuyệt đối với cơ quan thanh tra: Khi có yêu cầu kiểm tra, cần chuẩn bị hồ sơ đầy đủ, chính xác và bố trí nhân sự có thẩm quyền làm việc nghiêm túc, tránh các hành vi trì hoãn dẫn đến bị xử phạt hành chính.

Việc thực thi nghiêm túc Nghị định 265/2026/NĐ-CP không chỉ giúp bảo vệ nguồn lực tài chính quốc gia mà còn góp phần xây dựng một nền hành chính công liêm chính, hiệu quả và vì nhân dân phục vụ.