Từ ngày 01/7/2025, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 chính thức có hiệu lực với nhiều thay đổi quan trọng. Một trong những vấn đề được quan tâm hàng đầu là: Những trường hợp nào người lao động và doanh nghiệp không phải đóng Bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc? Bài viết dưới đây sẽ giải đáp chi tiết dựa trên các quy định mới nhất.

Quy định mới về đối tượng tham gia BHXH bắt buộc

Bảo hiểm xã hội bắt buộc đóng vai trò là "lưới an sinh" quan trọng, đảm bảo quyền lợi cho người lao động khi gặp các rủi ro như ốm đau, thai sản, tai nạn lao động hay khi về già. Theo quy định tại Điều 33 và Điều 34 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, mức đóng được xác định dựa trên tiền lương tháng ổn định của người lao động.

Đặc biệt, Nghị định 158/2025/NĐ-CP đã hướng dẫn chi tiết về việc thực hiện chính sách này. Hiện nay, mức lương làm căn cứ đóng BHXH tối thiểu bằng mức tham chiếu và tối đa bằng 20 lần mức tham chiếu. Theo Nghị định 73/2024/NĐ-CP, mức lương cơ sở (mức tham chiếu) đang được áp dụng là 2,34 triệu đồng/tháng.

Các trường hợp tạm dừng đóng BHXH bắt buộc hàng tháng

Không phải lúc nào người lao động cũng phải trích lương để đóng bảo hiểm. Căn cứ theo Quyết định 595/QĐ-BHXH, có 3 trường hợp điển hình người lao động không phải đóng BHXH trong tháng:

• Nghỉ việc không hưởng lương: Nếu người lao động không làm việc và không hưởng tiền lương từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng thì không đóng BHXH tháng đó. Tuy nhiên, thời gian này cũng sẽ không được tính để hưởng các chế độ BHXH sau này.
• Nghỉ hưởng chế độ ốm đau: Người lao động nghỉ việc hưởng chế độ ốm đau từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng theo quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội 2024 thì không phải đóng BHXH, BHYT, BHTN nhưng vẫn được quỹ bảo hiểm đảm bảo quyền lợi về Bảo hiểm y tế.
• Nghỉ hưởng chế độ thai sản: Đây là trường hợp đặc biệt. Khi nghỉ thai sản từ 14 ngày làm việc trở lên, cả doanh nghiệp và người lao động đều không phải đóng BHXH. Thời gian này vẫn được tính là thời gian tham gia BHXH nhưng không được tính để hưởng Bảo hiểm thất nghiệp.

Những đối tượng hoàn toàn không phải tham gia BHXH bắt buộc

Bên cạnh việc tạm dừng đóng theo tháng, pháp luật cũng quy định rõ những nhóm đối tượng không thuộc diện phải tham gia BHXH bắt buộc theo khoản 7 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024:

"7. Người đang hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hằng tháng không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, trừ trường hợp Chính phủ quy định."

Ngoài ra, các nhóm sau đây cũng không phải tham gia bắt buộc:

• Người giúp việc gia đình.
• Chủ hộ kinh doanh (trừ trường hợp tự nguyện đăng ký theo quy định của Chính phủ).
• Người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước không hưởng lương.
• Thành viên quản lý hợp tác xã không hưởng tiền lương và đã đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định.

Lời khuyên pháp lý: Việc hiểu rõ mình có thuộc đối tượng đóng BHXH bắt buộc hay không giúp người lao động chủ động trong việc quản lý tài chính cá nhân và bảo vệ quyền lợi dài hạn. Nếu bạn thuộc diện không đóng bắt buộc, hãy cân nhắc tham gia BHXH tự nguyện để tích lũy cho tuổi già.