Bộ Tài chính vừa chính thức ban hành Thông tư 58/2026/TT-BTC hướng dẫn Chế độ kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ. Đây được đánh giá là một bước cải cách đột phá, tháo gỡ nút thắt lớn về chi phí nhân sự và thủ tục hành chính cho hàng trăm nghìn doanh nghiệp gia đình, cơ sở sản xuất nhỏ tại Việt Nam.

Điểm nhấn đáng chú ý nhất của Thông tư mới này là việc nới lỏng quy định về bố trí nhân sự làm kế toán, cho phép doanh nghiệp siêu nhỏ tận dụng tối đa nguồn lực gia đình để tối ưu hóa chi phí vận hành từ ngày 01/07/2026.

Doanh nghiệp siêu nhỏ được phép bố trí người thân trong gia đình làm kế toán từ ngày 01/07/2026 (ảnh minh họa)

Được bố trí cha mẹ, vợ chồng, con cái làm kế toán

Theo quy định tại khoản 1 Điều 3 Thông tư 58/2026/TT-BTC, doanh nghiệp siêu nhỏ được linh hoạt bố trí người làm kế toán là những người thân thiết trong gia đình của người đại diện theo pháp luật, người đứng đầu, giám đốc hoặc tổng giám đốc, và cấp phó của những người này phụ trách công tác tài chính - kế toán. Cụ thể, các đối tượng được phép bố trí làm kế toán bao gồm:

• Cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi;
• Vợ, chồng;
• Con đẻ, con nuôi;
• Anh, chị, em ruột.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp siêu nhỏ cũng có thể bố trí người đang làm quản lý, điều hành, thủ kho, thủ quỹ, hoặc người được giao nhiệm vụ thường xuyên mua, bán tài sản kiêm nhiệm làm công tác kế toán, hoặc chủ động thuê dịch vụ làm kế toán bên ngoài phù hợp với nhu cầu thực tế.

Quy định mới này đã giải quyết triệt để vướng mắc thực tế của các doanh nghiệp gia đình. Trước đây, theo quy định nghiêm ngặt tại Điều 19 Nghị định 174/2016/NĐ-CP hướng dẫn Luật Kế toán 2015, những người thân nêu trên thuộc diện cấm làm kế toán trong cùng một đơn vị để tránh xung đột lợi ích. Tuy nhiên, đối với mô hình siêu nhỏ, quy định này vô tình tạo ra gánh nặng chi phí khi bắt buộc phải thuê nhân sự ngoài.

Không bắt buộc phải bố trí kế toán trưởng

Khoản 2 Điều 3 Thông tư 58/2026/TT-BTC tiếp tục kế thừa tinh thần đơn giản hóa từ Thông tư 132/2018/TT-BTC khi quy định doanh nghiệp siêu nhỏ không bắt buộc phải bố trí kế toán trưởng.

Trường hợp doanh nghiệp siêu nhỏ bố trí phụ trách kế toán thay cho kế toán trưởng thì phụ trách kế toán được ký thay kế toán trưởng tại các chứng từ kế toán, sổ kế toán, báo cáo tài chính của đơn vị.

Sự thay đổi này giúp doanh nghiệp siêu nhỏ loại bỏ hoàn toàn áp lực phải tìm kiếm và chi trả mức lương cao cho nhân sự có chứng chỉ kế toán trưởng, giúp họ tập trung nguồn lực tài chính vào hoạt động sản xuất kinh doanh cốt lõi.

Hệ thống sổ sách kế toán được tinh gọn tối đa theo phương pháp nộp thuế của doanh nghiệp (ảnh minh họa)

Tinh gọn tối đa hệ thống sổ sách và báo cáo tài chính

Một điểm đột phá khác của Thông tư 58/2026/TT-BTC là việc thiết kế chế độ ghi sổ kế toán cực kỳ linh hoạt, chia làm 04 nhóm dựa trên phương pháp nộp thuế giá trị gia tăng (GTGT) và thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN):

1. Nộp thuế GTGT và TNDN theo tỷ lệ % trên doanh thu: Chỉ cần sử dụng duy nhất Sổ doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ (Mẫu số S1-DNSN).
2. Nộp thuế GTGT theo tỷ lệ % trên doanh thu và TNDN trên thu nhập tính thuế: Sử dụng 04 loại sổ cơ bản gồm Sổ doanh thu (S2a-DNSN), Sổ chi tiết doanh thu, chi phí (S2b-DNSN), Sổ chi tiết vật liệu, hàng hóa (S2c-DNSN) và Sổ chi tiết tiền (S2d-DNSN).
3. Nộp thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ và TNDN theo tỷ lệ % trên doanh thu: Sử dụng Sổ doanh thu (S3a-DNSN) và Sổ theo dõi nghĩa vụ thuế GTGT (S3b-DNSN).
4. Nộp thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ và TNDN trên thu nhập tính thuế: Áp dụng đầy đủ các sổ chi tiết doanh thu, chi phí, vật liệu, tiền và sổ theo dõi thuế GTGT để đảm bảo tính chính xác trong khấu trừ và quyết toán thuế.

Đặc biệt, về nghĩa vụ báo cáo tài chính, doanh nghiệp siêu nhỏ nộp thuế TNDN tính theo tỷ lệ % trên doanh thu không bắt buộc phải lập báo cáo tài chính để nộp cho cơ quan thuế. Đối với các doanh nghiệp nộp thuế TNDN theo phương pháp thu nhập tính thuế, hệ thống báo cáo tài chính cũng được tinh giản tối đa, chỉ còn lại 02 biểu mẫu chính:

• Báo cáo tình hình tài chính (Mẫu số B01 – DNSN)
• Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (Mẫu số B02 – DNSN)

Lộ trình áp dụng và chuyển đổi số dư sổ kế toán

Thông tư 58/2026/TT-BTC chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2026, áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày này. Đồng thời, Thông tư 132/2018/TT-BTC sẽ chính thức hết hiệu lực.

Khi chuyển đổi sang chế độ kế toán mới, doanh nghiệp cần lưu ý thực hiện chuyển đổi số dư từ hệ thống tài khoản cũ sang hệ thống sổ mới theo đúng hướng dẫn tại Điều 11 của Thông tư mới, bao gồm việc kết chuyển số dư tiền mặt, tiền gửi ngân hàng, công nợ phải thu/phải trả, hàng tồn kho, tài sản cố định và vốn chủ sở hữu một cách chính xác.

Việc đơn giản hóa toàn diện từ nhân sự làm kế toán đến hệ thống sổ sách, báo cáo tài chính được kỳ vọng sẽ tạo động lực mạnh mẽ, giúp các hộ kinh doanh cá thể tự tin chuyển đổi mô hình lên doanh nghiệp siêu nhỏ mà không còn lo ngại về gánh nặng chi phí và thủ tục pháp lý phức tạp.