Việc sắp xếp, kiện toàn bộ máy chính quyền cơ sở luôn là vấn đề được dư luận quan tâm, đặc biệt là trong bối cảnh đẩy mạnh tinh gọn biên chế. Theo hướng dẫn tại Công văn 03/CV-BCĐ, cơ cấu tổ chức và định mức nhân sự tại cấp xã đã có những quy định cụ thể, rõ ràng nhằm tối ưu hóa hoạt động của bộ máy hành chính địa phương.

Cơ cấu tổ chức bộ máy chính quyền cấp xã

Theo quy định, chính quyền địa phương cấp xã (bao gồm xã, phường và thị trấn/đặc khu) được tổ chức theo mô hình thống nhất nhưng có sự linh hoạt tùy theo đặc điểm địa bàn. Cụ thể:

• Hội đồng nhân dân (HĐND) cấp xã: Là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, bao gồm Ban Pháp chế và Ban Kinh tế - Xã hội để thực hiện chức năng giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng.
• Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã: Là cơ quan chấp hành của HĐND, thực hiện quản lý nhà nước trên các lĩnh vực tại địa phương.

Mô hình các phòng chuyên môn tại UBND cấp xã

Một điểm mới đáng chú ý là việc cho phép thành lập tối đa 04 phòng chuyên môn và tương đương tại UBND cấp xã, tùy thuộc vào đặc điểm đô thị, nông thôn hay hải đảo. Các đơn vị này thường bao gồm:

• Văn phòng HĐND và UBND.
• Phòng Kinh tế (hoặc Phòng Kinh tế - Hạ tầng - Đô thị đối với các phường, đặc khu phát triển).
• Phòng Văn hóa - Xã hội.
• Trung tâm phục vụ hành chính công (được xác định là tổ chức hành chính thuộc UBND cấp xã).

UBND cấp tỉnh sẽ căn cứ vào quy mô dân số, diện tích tự nhiên và điều kiện thực tế để quyết định số lượng cơ quan chuyên môn này, nhưng tuyệt đối không vượt quá con số 4.

Định mức biên chế: Xã không sáp nhập không quá 40 người

Đối với các đơn vị hành chính (ĐVHC) cấp xã giữ nguyên trạng, không thực hiện sáp nhập, quy định về biên chế được siết chặt để đảm bảo tính tinh gọn:

Biên chế của chính quyền cấp xã sẽ không vượt quá 40 cán bộ, công chức.

Số lượng biên chế này sẽ được ưu tiên bố trí cho các vị trí trực tiếp giải quyết công việc liên quan đến xây dựng Đảng, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và các chức danh chuyên môn thuộc chính quyền. Trong trường hợp địa phương không tổ chức các phòng chuyên môn, công chức sẽ được phân công trực tiếp đảm nhiệm các mảng công việc cụ thể theo chức năng, nhiệm vụ.

Quy định đặc thù cho huyện đảo và thành phố đảo

Đối với các huyện đảo hoặc thành phố đảo (như Phú Quốc), khi thực hiện sáp nhập thành đặc khu, hoạt động của các ĐVHC cấp xã trực thuộc sẽ kết thúc. Tuy nhiên, số lượng các cơ quan chuyên môn hiện có sẽ được giữ nguyên trạng trong giai đoạn chuyển tiếp trước khi thực hiện theo các hướng dẫn mới từ Chính phủ.

Riêng đối với lĩnh vực quốc phòng, tổ chức và hoạt động của Ban Chỉ huy quân sự tại các ĐVHC cấp xã sau sáp nhập sẽ tuân thủ theo hướng dẫn riêng biệt của Bộ Quốc phòng để đảm bảo an ninh, quốc phòng tại địa phương.

Việc xác định rõ định mức biên chế và cơ cấu tổ chức không chỉ giúp giảm áp lực ngân sách mà còn tạo tiền đề để nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, hướng tới một nền hành chính phục vụ hiện đại và hiệu quả hơn.